You are here

FUZÛLÎ'DE (ö. 963/1556) BİLGİ VE TABİAT ANLAYIŞI

Journal Name:

Publication Year:

Keywords (Original Language):

Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (Original Language): 
Bir inanç felsefesi olan Kelam ilmi, aklî delillerle imanî akîdeleri savunan, imanın muhtevasını anlamaya çalışan, itikâdî konularda dinin özünden kopan kimseleri nakil ile desteklenmiş aklî kanıtlarla ikna etmeyi hedef alan bir ilimdir. İmanî akîdeler, "aslî hükümler" dediğimiz Kur'an'ın itikadî hükümleridir ki, bunlar inanç konularıyla doğrudan ilgilidir. Diğer taraftan kelâm, sadece, İslam inanç yapısına gerek içten ve gerekse dışarıdan yöneltilen itirazlara karşı savunma hattında kalmaz; Allah, âlem ve insan ilişkileriyle de bağlantılı olarak entelektüel düzeyde geliştirdiği bilgi ve eylem birikimiyle İslam düşüncesinin inkişâfına katkıda bulunur. Büyük İslam mütefekkiri Gazâlî'nin (ö. 505/1111) meşşâi İslam filozoflarının İlâhiyat konularındaki görüşlerine getirdiği kısmi tenkitler, daha sonra, felsefe aleyhine külli bir bakış açısı kazandırılmakla kalmadı, İslam dünyasında başta felsefe olmak üzere gerek kadim ve gerekse çağdaş selefîliğin katkısıyla, Kelam ve Tasavvufun bir meşrûiyet krizi yaşamasına neden oldu. Biz Felsefe, Kelam ve Tasavvuf alanında ortaya çıkarılan bu meşrûiyet krizinin hâlâ geleneksel manada çoğu Müslümanların zihniyet dünyasında yaşatıldığını görüyoruz. Müslüman aklın tutulmasına sebep olarak, bunun arkasında sermaye ve entelektüel plânda destek çıkan kimi selefî bakış açısına dayalı İslam ülkelerinde eğitim veren dinî kurumların yardımcı olduğunu söyleyebiliriz. Halbuki, yaklaşık XVII. yüzyıldan itibaren nasıl ki, Batıda skolâstik akıl anlayışının terk edilerek eleştirel akıl anlayışına bağlı bir uyanış çağının başlamasında Hıristiyan İlâhiyatçı-felsefeci düşünürlerin büyük rolleri olmuşsa, aynı şekilde Ortaçağ İslam dünyasında da meydana gelen uyanışta Müslüman mütekellim düşünürlerin büyük rolü olmuştur. Bugün bu engin ve büyük tecrübe birikimine sahip olan İslam dünyası pekâlâ kendini bulmada kadim mirası yeniden üretebilir ve Muhammed Arkoun'un vurguladığı gibi, İslam tefekkürü alanında"düşünülmez"1 in alanlarını genişletmek yerine daraltarak bir zihniyet sıçramasını gerçekleştirebilir.
FULL TEXT (PDF): 

REFERENCES

References: 

Arkoun, Muhammed, Kazâyâ fî Nakdi'l-Akli'd-Dînî, (Arapça'ya çeviren: Hâşim Sâlih), Beyrut, | 52 | 1988.
Askerî, Ebû Hilâl, el-Fürûku'l-Lügaviyye, Kum, 1303.
Âsım Efendi, Kâmûs Tercemesi, İstanbul, 1305.
Atay, Hüseyin, Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi, İstanbul, 1983.
Atay, Hüseyin, İbn Sina'da Varlık Nazariyesi, Ankara, 1983.
Bağçeci, Muhittin, Kelâm İlmine Giriş, Kayseri, 2000.
Bağdâdî, Abdülkâhir, Usûlüd-Dîn, İstanbul, 1928.
Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed, Kitâbu Temhîdi'l-Evâil ve Telhîsud-Delâil, (tahk. Imâdüddîn
Ahmed
Haydar)
, Beyrut, 1987. Bâkıllânî, Ebû Bekr b. et-Tayyib, el-İnsâf, (tahk. M. Zâhid el-Kevseri), Kahire, 1963. Cemîl Salîbâ, el-Mu'cemu'l-Felsefî, Beyrut, 1981. Cürcânî, S. Şerîf, et-Ta'rîfât, (tahk. Abdurrahmân Umeyra), Beyrut, 1987. Cürcânî, S. Şerîf, Şerhu'l-Mevâkıf, Mısır, 1907.
Dağ, Mehmet, "Eş'arî Kelamında Bilgi Problemi", İslami İlimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: IV, (Ankara-1980).
Ergun, Saadettin Nüzhet, Türk Musikisi Antolojisi, İstanbul, 1943.
Fuzûlî, Muhammed b. Süleyman, "Matlau'l-İ'tikâd fî Ma'rifeti'l- Mebde'i ve'l-Meâd, (tahk.
Muhammed b. Tâvît et-Tancî), çev. E. Coşan-K. Işık, Ankara, 1962. Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed, el-Munkızu mined-Dalâl, (çev. Hilmi Güngör), İstanbul, 1990. Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed, Kavâıdu'l-Akâid, (tahk. Musa Muhammed Ali), Beyrut, 1985. Gökberk, Macit, Felsefe Tarihi, İstanbul, 2000. Gölpınarlı, Abdülbâki, Fuzûlî Divânı, İstanbul, 1948. Gölpınarlı, Abdülbâkî-Pertev Boratav, Pir Sultan Abdal, Ankara, 1943.
Gölpınarlı, Abdülbâkî, "Fuzûlîde Bâtiniliğe Temâyül", Azerbeycan Yurtbilgisi Mecmuası, Sayı: 8¬9, 1932.
Hançerlioğlu, Orhan, Felsefe Sözlüğü, İstanbul, 1977.
7 İ ! Fuzûlî, Matlau'l-İ'tikâd, s. 34.
7 9 Fuzûlî, a.g.e., s. 28.
fuzûlî'de bilgi ve tabiat anlayışı
Hanefi, Hasan, "Kelam İlmi ve Bugünkü Konumu", çev. M. Said Özervarlı, ( haz. İlyas Çelebi,
İslam Düşüncesinde Yeni Arayışlar içinde), İstanbul, 1998. İbn Manzûr, Ebu'l-Fadl Cemâleddîn Muhammed, Lisânü'l-Arab, (tahk. A. Ali el-Kebîr-M. A.
Hasbullah-H. M. İbn Muhammed Şazeli), Kahire, ts. İbn Rüşd, Ebu'l-Velid Muhammed, Tutarsızlığın Tutarsızlığı, (çev. K. Işık-M. Dağ), Samsun,
1986.
İ bn Rüşd, Ebu'l-Velid Muhammed, Faslu'l-Makâl, (tahk. Abdülkerîm el-Merrâk), Tunus, 1938. İcî, Adududdîn, el-Mevâkıf fî İlmi'l-Kelâm, Beyrut, ts. İsfehânî, Râğıb, el-Müfredât, İstanbul, 1986.
İzutsu, Toshihiko, Kur'an'da Allah ve İnsan, (çev. Süleyman Ateş), Ankara, ts.
Kâdî Abdülcebbâr, el-Muğnî fî Ebvâbi't-Tevhîd ve'l-Adl (en-Nazar ve'l-Meârif), tahk. İbrahim
Medkûr-Tâhâ Huseyin, Kahire, ts. Karahan, Abdülkadir, Fuzûlî, Muhiti, Hayatı ve Şahsiyeti, İstanbul, 1949. Kâtip Çelebi, Mustafa b. Abdullah Hacı Halife, Mîzânu'l-Hakk, İstanbul, 1306. Kâtip Çelebi, Mustafa b. Abdullah Hacı Halife, Keşfü'z-Zunûn, Beyrut, ts. Köprülü, Fuad, "Fuzûlî" İslam Ansiklopedisi (İA), İstanbul, 1964. Köprülü, Fuad, Külliyât-ı Divân-ı Fuzûlî, İstanbul, 1924. Mengüşoğlu, Takiyettin, Felsefeye Giriş, İstanbul, 1968. Nazif, Süleyman, Fuzûlî, İstanbul, 1925.
Nasr, Seyyid Hüseyin, "Şihâbeddîn Sühreverdî Maktûl", (M. M. Şerîf, İslam Düşüncesi tarihi
içinde), çev. M. Alper Tuğsuz, İstanbul, 1990. Nesefî, Ebu'l-Muîn, Tebsıratü'l-Edille, (tahk. Hüseyin Atay), Ankara, 1993. Râzî, Fahreddîn, Mefâtîhu'l-Ğayb, Beyrut, 1990.
Taşköprüzâde, Ahmed Efendi, Miftâhu's-Saâde, (tahk. K. Bekir-A. Ebu'n-Nûr), Kâhire, ts. Topaloğlu, Bekir, İslam Kelamcıları ve Filozoflarına Göre Allah'ın Varlığı, Ankara, ts. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin İlmiyye Teşkilâtı, Ankara, 1988. Yazıcıoğlu, Mustafa Sait, Le Kalâm et Son Role Dans La Socıete Turco-Ottomane, Ankara,
1990.
Yurdagür, Metin, "Fuzûlî'nin Matlau'l-İ'tikâd Adlı Eseri ve Akîdesi", (Fuzûlî Kitabı içinde),
İstanbul, 1996. ı ı
Yüksel, Emrullah, Âmidîde Bilgi Teorisi, İstanbul, 1991.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com