Journal Name:
- Dil Araştırmaları
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language):
Konuşmanın bazı özellikleri, birden fazla parçalı ses birim üzerinde
genişleyen kalıplar oluşturma ve/veya parçasal merkezlerden1 bağımsız
olarak değişkenlik gösterme eğilimindedir. Bu bilhassa perde2, ses
yüksekliği3 ve algılanan zaman4 için geçerlidir. Bu özellikler genellikle
‘parçalar üstü ses birimler’ olarak bilinir ve fonetik inceleme sürecinin bir
bölümü, bu özelliklerin konuşma olayının kalan kısmından ayrılmasıdır.
IPA, parçalar üstü öğeler için ayrı bir simgeler seti sunar. Bu set, Kartın
sağ alt köşesinde görülebilir.
Örneğin genellikle ‘ezgi’5 diye tabir edilen perde değişmeleri6,
kelimelerin sahip olduğu anlama ilave anlamlar yüklemek için
tamamlanmış anlatım üzerinde etkili olabilir. Bu, bütün diller için
geçerlidir; fakat ezgi sisteminin karmaşıklığı diller arasında farklılık
gösterebilir. [||] simgesi, bir ezgi kalıbı alanının sonunu belirtmek
için ve [|] bu işaret de daha küçük bir birimin alanını göstermek için
kullanılabilir. Genel yükselme [ / ] ve genel alçalma [ \ ] simgeleri de
ayrı ayrı olarak ezgiyi göstermeye yarayabilir. Fakat ezgilemenin tam bir
çeviri yazımı, IPA Kartında verilmeyen simgeleri gerektirecektir.
Ses perdesindeki değişmelerin içerdiği diğer alan ise kelime veya
hecedir ve bunlar da daha çok parçalı ses birimlerin yaptığı şekilde
kelimeleri ayırt edici görev yapar. Perdenin bu işlevine sahip olan dillere
ton dilleri denir ve bu dillerin dünya dillerinin ekseriyetini oluşturduğu
düşünülmektedir. Örneğin Tay dilinde [kha:N] alçalan perde (parçalı ses birimleri izleyen simgenin köşegen tarafıyla gösterilir) ile gösterilirse
“hizmetçi”, yükselen perde ile gösterilirse [kha:^] “bacak” anlamına
gelir.
FULL TEXT (PDF):
- 6
181-202