KAMULAŞTIRMA KANUNU'NUN GEÇİCİ 6. MADDESİ VE TÜRK HUKUKUNDA "DOLAYISIYLA KAMULAŞTIRMA" UYGULAMASI ÜZERİNE BİR DENEME

Mülkiyet hakkına getirilmiş anayasal bir sınırlama olan "kamulaştırma", idarenin kamu hizmetini gerçekleştirmek amacıyla ihtiyaç duyduğu özel hukuk kişilerine ait taşınmazları elde etmek için kullanılan bir mal edinme usulüdür. Anayasa'mn 46.maddesi gereği, "Devlet ve kamu tüzel kişileri; gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla kamu yararının gerektirdiği hallerde, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ... yetkilidir." Bu bakımdan bir idarenin özel kişilerin taşınmazına, taşınmazın gerçek karşılığını ödemeksizin ve kamulaştırmaya ilişkin kanunlarda düzenlenen esas ve usullere riayet etmeksizin müdahalede bulunması hukuka aykırılık teşkil eder. İdarenin kamulaştırma kurallarına uymaksızın özel kişilerin taşınmazlarına müdahalesi, İdare Hukukunda "idari" olma özelliğini kaybetmiş ve haksız eylem niteliğine bürünmüş "fiili yol" olarak kabul edilmektedir. Fiili yolun mevcudiyeti ve neticeleri adliye hakimi tarafından tavsif, tayin ve tesbit olunur.1 Malik, fiili yol sebebiyle özel hukuk hükümleri çerçevesinde, müdahalenin men'i, tazminat gibi taleplerde bulunabilir. Bununla beraber, idarenin hiçbir hukuki temeli olmasızm fiilen el koyduğu taşınmazın üzerine yol, köprü, baraj gibi çeşitli bayındırlık eserleri meydana getirmesi ve taşınmazı genel yararlanmaya tahsis etmesi sebebiyle, bu taşınmazın kamu malına dönüşmesi de mümkündür. Nitekim, "dolayısıyla kamulaştırma" denilen kurumun işlevi de bu noktada kendini göstermekte ve üzerinde bayındırlık eseri meydana getirilerek kamu yararına tahsis edilen bir taşınmaz söz konusu olduğunda, malikin artık müdahalenin men'ini talep etmesi suretiyle yolun trafiğe kapatılması, barajın yıkılması gibi kamu yararıyla bağdaşmayan neticelerin ortaya çıkmasını engellenmektedir.2 Bu durumda malik yalnızca taşınmazın bedelini dava edebilecektir.