You are here

FÂZIL’IN ÇENGİLERİ: ÇENGÎNÂME ÜZERİNE

(BOY DANCERS):(POETRY WRITTEN FOR BOY DANCERS)

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1645
Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
Fâzıl Bey lived between 1757-1810. Since he was raised at the Enderûn (Palace) he was recalled as “Enderûnlu Fâzıl” (Fâzıl from the Palace). He was a divan poet who had works titled Divân (Divan), Defter-i Aşk (Notebook on Love), Hûbânnâme (Book about Handsome Men), Zenânnâme, (Book about Women), Sûrnâme-i Şehriyâr (Book on Sultan’s weddings for sisters/daughters and circumcision feasts for sons) and Çengînâme (Poetry written for Boy Dancers). Enderûnlu Fâzıl Bey and his works were criticized since they were considered to be outside of the classical definition, both in his period and later by historical and literary circles. Fâzıl Bey’s Çengînâme is discussed in this article, on which a detailed study has not been made previously. First of all, the comparative text of the work was prepared and then the Çengînâme was examined for form and contents according to this text. In this work that mentions the çengîs from different religions and nations, in contrast to what is thought by the title and what is stated in the sources, it does not dwell upon the function of çengîs in social life. In his work, Fâzıl Bey, rather than using the term “köçek” (dancing boy) used for the professional male dancers who have feminine manners, used “çengî”, which is a name given mostly to female dancers in the Ottomans. The poet stated that he mentioned 43 çengîs in his Çengînâme, but since the çengî names/nicknames are based on word association, it is difficult to determine these names/nicknames. The çengî names/nicknames were determined in this study according to seven copies that indicated the names/nicknames. Furthermore, the çengî names/nicknames in the seven copies were shown by making a table according to their item numbers. The çengîs were studied according to the contents of the text under the titles of nation and religion, bodily characteristics, age, diseases, time and place. At the same time Fâzıl Bey’s Çengînâme has the attribute of being genres of Şehrengîz (type of poetry that mentions the natural and social attributes of a place) and hezel (parody of a poem). In this study, the connection of the Çengînâme to these two literary genres was dwelled upon and the words and expressions with sexual content in the work were determined.
Abstract (Original Language): 
Fâzıl Bey, 1757(?)-1810 yılları arasında yaşamış, Enderûn’da yetiştiği için “Enderûnlu Fâzıl” olarak anılan “Divân”, “Defter-i Aşk”, “Hûbânnâme”, “Zenânnâme”, “Sûrnâme-i Şehriyâr” ve “Çengînâme” adlı eserleri olan divân şairidir. Enderûnlu Fâzıl Bey ve eserleri gerek döneminde gerekse daha sonra, tarihî ve edebî çevrelerce klasik tanımının dışında görüldüğü için eleştirilmiştir. Bu makalede daha önce üzerinde ayrıntılı bir çalışma yapılmayan Fâzıl Bey’in Çengînâme’si ele alınmıştır. Öncelikle eserin karşılaştırmalı metni oluşturulmuş, bu metne göre Çengînâme şekil ve muhteva açısından incelenmiştir. Farklı din ve milletlerin çengîlerinden bahsedilen eserde, başlığın düşündürdüğünün ve kaynaklarda belirtildiğinin aksine, çengîlerin sosyal hayattaki işlevi üzerinde durulmaz. Fâzıl Bey, feminen tavırları olan profesyonel erkek dansçılar için kullanılan “köçek” terimi yerine, eserinde, Osmanlı’da daha çok kadın dansçılara verilen bir isim olan “çengî”yi kullanmıştır. Şâir, Çengînâme’sinde 43 çengîden bahsettiğini belirtir fakat çengî ad/lakaplarının kelime çağrışımına dayanması bu ad/lakapların tespitini güçleştirmektedir. Bu çalışmada ad/lakaplara işaret eden yedi nüshadan hareketle çengî ad/lakapları tespit edilmiştir. Ayrıca yedi nüshadaki çengî ad/lakapları bent numaralarına göre bir tablo yapılarak gösterilmiştir. Metnin muhtevasından hareketle çengîler; millet ve din, vücut özellikleri, yaş, hastalıklar, zaman ve mekân başlıklarında incelenmiştir. Fâzıl Bey’in Çengînâme’si aynı zamanda şehrengîz ve hezel türlerine örnek olacak niteliktedir. Bu çalışmada Çengînâme’nin bu iki edebî türle bağlantısı üzerinde durulmuş, eserdeki cinsel içerikli kelime ve ifadeler tespit edilmiştir.
329
371