You are here

“el-Cezire” Üzerine Bir Literatür Çalışması (Fethinden Abbasilerin İlk Dönemine Kadar)

A Study of Literature on “al-Jazeera” (From its Conquest to the First Period of Abbasids)

Journal Name:

Publication Year:

Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
This is a general resource study dealing with the region of al Jazeera and its three main parts; Diyar-ı Bekr, Diyar-Mudar, Diyar-ı Rabi’a and their history, geography and cultural structure. This study includes the process from the Islamic conquests to the first period of Abbasids. In this study, after emphasizing the historical importance of el-Cezire and its three regions, some information about the borders of these regions are given and then resources in this field are determined. Also, within the bounds of possibility we try to give information generally about the main resources of the Islamic history such as Taberi, İbn Esir, İbn Kesir, in addition to these resources, together with the recent academic researches , some specific studies related to geography of the region are discussed.
Abstract (Original Language): 
“el-Cezire” Üzerine Bir Literatür Çalışması (Fethinden Abbasilerin İlk Dönemine Kadar) ismiyle ele alınan bu çalışmada, el-Cezire bölgesiyle bu bölgeyi oluşturan Diyar-ı Bekr, Diyar-ı Mudâr, ve Diyar-ı Rabi’a bölümleriyle bunların merkezlerinin tarihini, coğrafyasını ve kültürel yapısını konu edinmiştir. Bu çalışma, İslam fetihlerinden Abbasilerin ilk dönemine kadar geçen süreci kapsar. Çalışmada başta el-Cezire ve onu oluşturan üç bölgenin tarihsel önemi vurgulandıktan sonra bölgelerin sınırlarıyla ilgili bilgilendirmeler yapılmış ve bu alandaki kaynakların tespitine geçilmiştir. Ayrıca imkânlar ölçüsünde bölge ile ilgili başta Taberî, İbn Esir ve İbn Kesir gibi temel İslam tarih kaynakları olmak üzere son yıllarda yapılan akademik araştırmaların yanı sıra, bölgeyi konu edinen müstakil çalışmaların da bilgileri verilmiştir.
113
138

REFERENCES

References: 

Akbulut, Ahmet, “Hariciliğin Siyasi Görüşlerinin İtikadlaşması”, Ankara
Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1989, c. XXXI.
Albayrak, Kadir, Keldâniler ve Nasturiler, (Ankara, 1997).
Ali Cevvad, Memâlik-i Osmaniye’nin Tarih ve Coğrafya Atlası, Dersâdet
hicri 1313.
Alioğlu, E. Füsun, Mardin, (İstanbul: Tarih Vakfı Yay., 2003).
Aslan, Ahmet, Urfa Tarihi-m:640- 1144, Basılmamış Yüksek Lisans
Tezi, (Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1995).
Avcı, Casim, “İbni Şeddâd”, DİA, c.XX, (İstanbul, 1998).
Aydın, Mehmet, “Yezidiler ve İnanç Esasları”, Belleten Dergisi, TTK
c. LII, sayı: 202.
Aykaç, Mehmet, Abbâsi Devleti’nin İlk Dönemi İdari Teşkilatında Divanlar,
(Ankara: TTK Yayınları, 1997).
Azimli, Mehmet, “Bir Emevi Başkenti; Harran”, 1.Uluslararası Harran
Okulu Sempozyumu 28-30 Nisan 2006, (Şanlıurfa, 2006).
Azimli, Mehmet, “İslâm’ın İlk Fetih Yıllarında ve ilk Klasik kaynaklarda
Nusaybin” Geçmişten Günümüze Nusaybin Sempozyumu, 27-28 Mayıs
2004, (Nusaybin, 2004).
Bakkal, Ali, I.Uluslararası Katılımlı Bilim Din ve Felsefe Tarihinde
Harran Okulu Sempozyumu, (Konya: Şelale Matbaası, 2006).
Bekrî, Ebu Ubeyd Abdullah b. A.Aziz el Bekri el-Endülüsî, tah. Mustafa
es-Suka, Mu’cemu ma İsta’ceme min Esmai’l-Biladi ve’l-Mevadi, (Kahire,
1949).
Belazûri, Ebi’l Hasan Ahmet b. Yahyâ. b. Cabir, Futûhu’l Büldan,
(Beyrut, 2014).
Beysanoğlu, Şevket, Anıtları ve Kitabeleriyle Diyarbakır Tarihi, (An-
Cuma Karan
133
)
kara: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sanat Yayınları, 1998).
Bozan, Metin, “Hicri 1.Asır Mezhep Hareketlerinde Mardin Bölgesi,
Dini Araştırmalar Dergisi, 2006. 9/25.
Bozkurt, Abdulbaki, “El-Cezire Fatihi İyâd b. Ğanm ve Mardin’in İslâmlaşması”,
Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, (Konya: Selçuk Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006).
Bozkurt, Nahide, Abbasiler, (Ankara: İSAM Yayınları, 2004).
Bozkurt, Nahide, Oluşum Sürecinde Abbasi İhtilali, (Ankara: Ankara
Okulu Yayınları, 2000).
Bulduk, Abdülğani, Abdülğani Efendi Mardin Tarihi, ismiyle Ankara’da
1999’da yayınlanmıştır.
Bulduk, Abdülğani, El-Cezire’nin Muhtasar Tarihi, (Diyarbakır: Ümmid
Matbaası, 1980).
Bulduk, Abdülğani, el-Cezire’nin Muhtasar Tarihi, haz. Mustafa Öztürk-
İbrahim Yılmazçelik, (Elazığ, 2004).
Çağmar, M. - Gürhan V., Uluslararası Silvan Sempozyumu 25-27 Nisan
2008, Şarkiyat Araştırma Derneği, (Mardin: Artuklu Üniversitesi Yayınları,
2012).
Çelik Mehmet, “Süryaniler”, DİA, c. 38, s. 175-178, (İstanbul, 2010).
Çevik A. - Salim, C, “Batman ve Çevresi Sempozyumu 15-17 Nisan
2008” (Batman: Batman Valiliği, 2009).
Çoşar, İbrahim, Makalelerle Mardin I. Tarih Coğrafya, (İstanbul,
2007).
Demircan, Adnan, Haricilerin Siyasi Faaliyetleri, (İstanbul, 1996).
Demirkent, Işın, Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi, (İstanbul, 1974).
DİA, Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi c. 1-44, (Ankara 1988-2016).
Diyarbekrî, Kadî Hüseyin b. Muhammed b. el-Hasen ed-Diyarbekrî,
Tarihu’l-Hâmis fi Ahvali Enfusi Nefîs. Muessesetu’ş-Şa’banî, (Beyrut, tsz).
Dolapönü, Hana, “Tarihte Mardin”, (İstanbul, 1972).
Doru, M. N., “Geçmişten Günümüze Uluslararası İdil Sempozyumu
“el-Cezire” Üzerine Bir Literatür Çalışması (Fethinden Abbasilerin İlk Dönemine Kadar)
134
)
2011” (İstanbul, 2011).
Doru, M. N., "Uluslararası Bilim Düşünce ve Sanatta Cizre 14-15 Nisan
2012 Cizre”, (İstanbul: Mardin Artuklu Yayınları, 2012).
Ekinci Abdullah, Ortaçağda Urfa-Efsane, Tarih, İnanç, İlim ve Felsefe
Kenti (Ankara: Gazi Kitapevi Yayınları, 2006).
el-Ezdi, Ebu Zekeriyya Yezid b. Muhammed, Tarihu’l Mevsul, (Kahire,
1967).
el-Fârûki, İsmail Râci-Luis Lâmia İslâm Kültür Atlası, çev. M. Okan -
Zerrin Kibaroğlu, (İstanbul: Inkılap Yayınları, 1999).
el-Hamevi, Ebu Abdillah Yakut er-Rumi (626/ 1229), Mu’cemu’l
Buldan, (Mısır, 1907).
el-Kazvini, Zekeriyya b. Muhammed b. Mahmud, (628/1233) Asaru’l-
Bilad ve Ahbaru’l-İbad, (Beyrut: Daru’l Sadr, tsz).
el-Makdîsi, Muhammed b. Ahmed, (390/1000), Ahsenu’l Tekâsim fi
Ma’rifeti’l-Ekâlim, (Beril Matbaası, tsz).
Günaltay, M. Şemseddin, İslâm öncesi Arap Tarihi, (Ankara: Ankara
Okulu Yayınları, 2015).
Günaltay, Şemseddin, İslâm Tarihini Kaynakları, (İstanbul: Endülüs
Yayınları, 1991).
Gündoğar, H. - Yıldırım, Ö. A - M. A., “Uluslararası Hz. Nuh Ve Cudi
Dağı Sempozyumu 27-29 Eylül 2013 Şırnak”, (Şırnak: Şırnak Üniversitesi
Yayınları, 2014).
Gündüz, Şinasi, “Dinsel Zenginlik ve Kültürel Harmoni Bağlamında
Harran ve Harrânîler”, Uluslararası Anadolu İnançlar Kongresi Bildirileri,
(Ankara: Evrak Yayınları, 2001).
Gündüz, Şinasi, Sabiîler, Son Gnostikler, (Ankara: Vadi Yayınları,
1995).
Gündüz, Şinasi, "Sabilik” DİA, c. XXXV, (İstanbul, 2009).
Ğandur, Muhammed Yusuf, Ortaçağ Cizre Tarihi, çev. F. Bedirhanoğlu,
(Ankara: Beşir Ant Yayınları, 2008).
Hasan, İbrahim Hasan, İslâm Tarihi, çev. İsmail Yiğit, (İstanbul: Ka-
Cuma Karan
135
)
yıhan Yayınları, 1986).
Hayes, E. R, Doğu Batı Asur/ Süryanilerin Kurduğu Urfa Akademisi,
çev: Yagar Günenç, (İstanbul: Yaba Yayınları, 2002).
Hudayberganov, Revşen, “Önemli bir Tarihi Kaynak Olarak İstahri’nin
Mesâlik el-Memalik eseri” Marmara Türkiyat Araştırma Dergisi, c.
I, sayı: 2, 2014.
Humâdî, Muhammed Casım, Ceziretu’l Fıratiyye ve’l Mevsul, (Bağdat,
1977).
Hurdazbih, Ebu’l-Kasım Ubeydullah b. Abdullah b. Hurdazbih
(ö:912), Kitâbu’l Mesâlik ve’l-Memalik, (Leiden, 1865).
Işıltan Fikret, Urfa Bölgesi Tarihi, (İstanbul: İstanbul Üniversitesi
Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1960).
İbni Esir, Ebu’l Hasan İzzeddin Ali b. Ebi’l Kerem Muhammed el-Cezeri,
el-Kamil fi’t Tarih, (Kahire: el-Mektebetu’l Tevfikiyyetu, 2004).
İbni Ezrak el-Faruki, Ahmet b. Yusuf b. Ali, Tarihi Meyyafarîkin, Tahkik:
Yusuf Baluken-K.Faruk el-kholy, (İstanbul: Nubihar Yayınları, 2014).
İbni Fakih, Ebu Bekr Ahmed b. Muhammed b. İshak b. Hemedani,
Kitabu’l Buldan, tah. Yusuf el-Hadi, (Beyrut: Alimu’l Kutub, 1996).
İbni Fâkih, Ebu Bekr Ahmed b. Muhammed b. İshak b. Hemedâni,
Kitabu’l Buldan, tah. Yusuf el-Hadi, (Beyrut: Alimu’l Kutub, 1996).
İbni Halıkan, Ahmet b. İbrahim b. Ebi Bekr, Vefâyâtu’l Âyân, nşr:
İhsan Abbas (Beyrut, 1397).
İbni Havkal, Ebu’l Kasım Muhammed b. Havkal el-Musuli en-Nasibi,
(Beyrut, 1938).
İbni Kesir, Ebu’l Fida, el-Bidaye ve’n-Nihaye, haz: Mehdi Ali Seçkin,
(İstanbul: Çağrı Yayınları, 1996).
İbni Kesir, İmadeddin Ebi’l Fida İsmail b. Ömer, el-Bidaye ve’Nihâye,
tah. A. Muhsin et-Türkî (Mısır, 1998).
İbni Kuteybe el-Dineveri, Ebu Muhammed b. Kuteybe Abdullah b.
Müslim, Kitabu’l Maârif, (Kahire, 1934).
İbni Nedim, Ebü’l-Ferec Muhammed bin Ebî Ya’kūb İshâk bin Mu-
“el-Cezire” Üzerine Bir Literatür Çalışması (Fethinden Abbasilerin İlk Dönemine Kadar)
136
)
hammed bin İshâk, el-Fihrist, (Beyrut, 2010).
İbni Şeddâd, İzzeddin b. Muhammed b. Ali b. İbrahim, el-A’lâkatu’l-
Hatıra fi Zikr-i Ümera el-Şam ve’l-Cezire, tah. Yahya Zekeriyye Abbare,
(Dımaşk, 1991).
İbni Şeddad, İzzudin Muhammed b. Ali, El-Â’lak’ul Hatira fi Zikri
Umeraî Şam ve’l Cezire, tah. Yahya Zekeriyya Ebbare, (Dımaşk, 1991).
İslâm Ansiklopedisi, (Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1944).
Karan, Cuma, Diyar-Bekr ve Müslümanlarca Fethi, (İstanbul: Ensar
Yayıncılık, 2014).
Konak, İbrahim, Abbasiler Döneminde el-Cezire Bölgesindeki Harici
Ayaklanmalar, Yayınlanmamış Yüksek Lisan Tezi, Harran Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü, (Şanlıurfa, 2006).
Köker, Ahmet Hulusi Ed, Harran Üniversitesinin Bilimsel Temelleri
Harranlı Bilim Adamları, (Kayseri: Erciyes Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp
Tarihi Enstitüsü Yayınları, 1995).
Külekçi, Cahit, İslâm Tarihinde Ermeniler ve Ermenistan Fetihleri,
(İstanbul, 2012).
Lombard, Marius, İlk Zafer Yıllarında İslâm, çev. Nezih Uzel, (İstanbul:
Pınar Yayınları, 1983).
Mes’udi, Ebu'l-Hasen Ali b. el-Hüseyin b. Ali, Murucu’z-Zeheb, (Kahire,
1964).
Mez, Adam, Geschichte der Stadt Harran in Mezopotamien Bis zum
Einfall der Araber, (Strassburg: Kaiser-Wilhelms-Universıtat, 1892).
Molitor, Joseph, Keldaniler ve Doğu Süryaniler, (İstanbul, 2004).
Özcoşar, İ. - H. H. Güneş, ed. 1.Uluslararası Mardin Tarih Sempozyumu,
(İstanbul, 2006).
Özçelik, Nazmi, İlk Çağ Tarih Ve Uyğarlığı, (Ankara: Nobel Yayınları,
2005).
Özfırat, Aynur, Eski Çağda Harran, (İstanbul, 1994).
Sabri, Eyyüp, Mirâtu’l Ceziretu’l Arap, (İstanbul: Kostantiniyye Bahriye
Matbaası, 1306).
Cuma Karan
137
)
Sami, Şemseddin, Kamusu’l A’lâm, (İstanbul, 1306-1316).
Sarıkavak, Kazım, Düşünce Tarihinde Urfa ve Harran, (Ankara: Türkiye
Diyanet Vakfı Yay., 1997).
Selman Ali, Ehlam, Arâzi’l Sulh fi’l Cezireti fi ahdi’l Hulefâ-i Râşîdîn
(11-40/633-660), (Anbar Üniversitesi, 2011).
Seyidhanoğlu, K., Doğuştan Günümüze Büyük İslâm Tarihi, (İstanbul:
Çağ Yayınları, 1990).
Şemîsâni Hasan, Medinetü’l Mardin, (Beyrut 1987).
Şerif, Main Muhammed, İslâm Düşünce Tarihi, ed. Mustafa Armağan,
(İstanbul: İnsan Yayınları, 1991).
Şeşen, Ramazan, Harran Tarihi, (Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları,
1993).
Şeşen, Ramazan; “Cezire”, DİA, VII, (İstanbul, 2003).
Şimşek Mehmet; Süryaniler ve Diyarbakır, (İstanbul: Kent Yayınları,
2003).
Şulul, Kasım, 1.Uluslararası İslâm Tarih ve Medeniyetinde Şanlıurfa
25-27 Mart 2016, (Şanlıurfa 2016).
Taberi, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir, Kitâbu Ahbâri’r-Resûl ve’l
Mulûk, (Kahire, tsz).
Taş, K-Kankal, A., ed. Diyarbakır Valiliği, 1.Uluslararası Oğuzlardan
Osmanlıya Diyarbakır Sempozyumu 20-22 Mayıs 2004, (Diyarbakır-İzmir,
2004).
Taşğın, Ahmet, “Anadolu’da Yok Olmaya Yüz Tutan Dini Topluluklardan:
Yezidiler”, Uluslararası Anadolu İnançları Kongresi 23-28 Ekim
Ürgüp/Nevşehir-2000, (Ankara: Ervak Yayınları, 2001).
Terzi, Mustafa Zeki, “Abbasiler Döneminde Askeri Teşkilat”, (Doktora
Tezi) Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Ankara, 1986).
Urfalı Mateos, Urfalı Mateos Vakai-nâmesi ve Papaz Grigor’un Zeyli,
çev. Hrand d. Andreasyan, (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2000).
Vakidi, Ebu Abdullah Muhammed, b. Ömer, Futûhu ş-Şam, (Beyrut,
tsz).
“el-Cezire” Üzerine Bir Literatür Çalışması (Fethinden Abbasilerin İlk Dönemine Kadar)
138
)
Ya’kubi, Ahmet b. Ya’kub b. Ebu Cafer, Tarihu’l Ya’kubi, (Leiden,
1883).
Yıldız, Hakkı Dursun, “Abbasiler”, DİA, I, (İstanbul, 1988).
Yusuf el-’İş, ed-Devletu’l el-Emeviyye, (Dımaşk: Daru’l Fikr, 1985).
Zengin, Burhan, Hasankeyf Tarihi ve Tarihi Eserler, (İstanbul, 2001).

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com