You are here

OSMANLI DEVLETİ’NİN DOĞU AVRUPA POLİTİKALARI’NDA TAKSİM SONRASI POLONYA (LEHİSTAN) ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.12787/KARAM912
Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
Political history of the XIXth century contains some important turning points for many states. Situation was the same for the Poles whose state was under the partition in this century. At the same time this century was a time period that the Ottoman Empire lost much more its power. In the XIXth century for the policies of the Ottoman Porte, “Polish Question” and regaining of independency by the Poles was a necessity in point of the “balance of power” in the Eastern Europe. Ottoman supports given for regaining of the independence of Poland and some requests of the Polish patriots for this aim were effective to arise some narratives and stories. Stories of Count Aksak, unclosed Polish embassy and “Polis envoy on the road” and prophecy of Wernyhora are some of them. In this article it is given places to this kind of narratives/legends and stories and also focused on the impact of the real politics of the Ottoman Empire in the emergence of these narratives and stories with the supports of the documents from the Turkish and Polish archives.
Abstract (Original Language): 
XIX. yüzyıl siyasî tarihi pek çok devlet için önemli dönüm noktalarını içerir. Bu yüzyılda ülkeleri taksim altındaki Lehler için de durum böyledir. Aynı şekilde Osmanlı Devleti’nin de gücünü daha çok yitirdiği bir yüzyıldır. XIX. yüzyılda Babıâli’nin politikaları açısından Polonya meselesi ve onun bağımsızlığını tekrar kazanması Doğu Avrupa’nın güç dengeleri bakımından gereklidir. Osmanlı Devleti’nin Polonya’nın bağımsızlığını kazanması için verdiği destekler ve Lehlerden bu yönde gelen talepler esasında bazı rivayetlerin ve hikâyelerin ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Kont Aksak, kapatılmayan Leh elçiliği ve yoldaki Leh elçisi hikâyeleri, Wernyhora kehâneti bunlardandır. Bu makale çerçevesinde bu rivayet/efsane ve hikâyelere yer verilerek, Türkiye ve Polonya arşivlerinden belgelerle, bunların ortaya çıkışında Osmanlı Devleti’nin real politiklerinin etkisi üzerinde durulmuştur.
211
231

REFERENCES

References: 

Arşivler
Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD) Varşova
Archiwum Roskie (AR)
Akta Osobisto-Rodzinne i Majątkowo-Prawne (AORMP)
173: CXXXIV/126-10.
175: CXXXV 1/13-8.
176: CXXXV 1/14-8.
178: CXXXV 1/18-580-582.
Archiwum Akt Nowych (AAN) Varşova
Sztab Główny w Warszawie
sygn. 616-627, s. 233-236.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) İstanbul
Cevdet Hariciye (CH)
26/1283, 128/6368.
Hatt-ı Hümayun (HAT)
70/7239, 34/1678, 225/253, 225/12543, 230/12837, 252/14346, 258/
14897, 259/14943, 259/14948, 259/14950, 259/14951, 263/15185.
Hariciye, İstanbul Murahhaslığı (HR, İM)
72/34.
Hariciye, Mektubî (HR, MKT)
247/24.
Hariciye Sefaretler (HR, SFR)
3, 253/46; 3, 253/55; 3, 256/8.
İrade, Hariciye (İ.HR)
49/7832, 141/7391-2.
Yıldız, Perakende Mabeyn Başkitabeti (Y. PRK, BŞK)
11/10.
Yıldız, Esas Evrakı (Y. EE)
42/140.
Biblioteka Czartoryskich (B. Czart.) Krakov
rkps. 846
1005-1008; 1035-1046.
The National Archives (NA) Londra
Foreign Office (FO)
78: 12A, 204.
Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi (TSMA) İstanbul
E. 783/3, E. 3326.
Diğer Kaynaklar
Osmanlı Devleti ve Taksim Sonrası Polonya (Lehistan)
229
ADSIZ (2006a). “Z nastrojów polsko-tureckich”, Przemysł Polski a Turcja,
Ilustrowana Księga Pamiątkowa, tıpkıbasım içinde, (ed.) Ludwik Łydko,
Józef Stanach, Ankara: y.y.: 28-33.
ADSIZ (2006b). “Podłoże traktatu polsko-tureckiego”, Przemysł Polski a
Turcja, Ilustrowana Księga Pamiątkowa, tıpkıbasım içinde, (ed.)
Ludwik Łydko, Józef Stanach, Ankara: y.y.: 67-73.
AHMED CEVDET PAŞA (1309). Tarih-i Cevdet, C. VI, İstanbul: Matba’a-i Osmaniye.
BERRIDGE, G. R. (2009) British Diplomacy in Turkey 1583 to the present,
Leiden, Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
BEYDİLLİ, Kemal (1984a). “Ignatius Mouradgea D’ohsson (Muradcan Tosunyan)”,
İÜ Tarih Dergisi, sy. 34: 247-314.
BEYDİLLİ, Kemal. (1984b). 1790 Osmanlı-Prusya İttifakı (Meydana Gelişi,
Tahlili, Tatbiki), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
BOREJSZA, Jerzy Wojciech (1966). Emigracja polska po powstaniu styczniowym,
Warszawa: PWN.
DOMINIK, Paulina (2014) “A Young Turk from Lehistan: Tadeusz Gasztowt
aka Seyfeddin Bey (1881 - 1936) and his Activities During the Second
Constitutional Period (1908 – 1918)”, Occasional Papers in Ottoman
Biographies içinde, No 2/2014, Otto-Friedrich-Universitat Bamberg
Yayınları, Bamberg.
DOPIERAŁA, Kazimierz Lubomierz (1988). Emigracja Polska w Turcji w XIX
i XX wieku, Lublin: Wydawnictwo Polonia.
FISHER, Alan W. (1970). The Russian Annexation of the Crimea 1772-1783,
Cambridge: Cambridge University Press.
GASZTOWTT, Tadeusz (1907). La Pologne et L’Islam (Notes Historiques),
Paris: Société Français d’imprimerie et de Librairie.
GASZTOWTT, S. Tadeusz (1913). Turcya a Polska, Paris: Drukarnia Polska A.
Reiffa – Heymann.
GÜMÜŞ, Musa (2010). “Mehmed Sadık Paşa (Michal Czajkowski) ve Osmanlı
Devleti’nde Kazak Süvari Alayı”, Turkish Studies, C. V, sy. 3: 1362-1375.
KALEMBKA, Sławomir (1971). Wielka Emigracja, Polskie wychodźzstwo
polityczne w latach 1831-1862, Warszawa: Wiedza Powszechna.
KALINKA, Walerian (1991). Sejm Czteroletni, C. I-II, Warszawa: Oficyjna
Wydawnicza Volumen.
KANTARCI, Şenol (2009). Osmanlı’da “Onurlu” Bir Diplomat ve Milli Mücadelenin
“Önemli” Siması Ahmed Rüstem Bey (Alfred Bielinski-Alfred Rüstem
Bey), İstanbul: Doğan Kitap.
KARATEKE, Hakan T. (2004). Padişahım Çok Yaşa, Osmanlı Devleti’nin Son
Yüzyılında Merasimler, İstanbul: Kitap Yayınları.
KIENIEWICZ, Stefan (1983). “La Turquie et l’Independance de la Pologne au
XIXe Siècle”, Belleten, C. XLVII, sy. 186: 545-562.
KIENIEWICZ, Stefan (2009). Powstanie styczniowe, Warszawa: PWN.
Hacer Topaktaş
230
KIENIEWICZ, Stefan, ZAHORSKI, Andrzej, ZAJEWSKI, Władysław (1994).
Trzy powstania narodowe: kościuszkowskie, listopadowe i styczniowe,
Warszawa: Książka i Wiedza.
KOŁODZIEJCZYK, Dariusz (2014). “Komşuluktan Kardeşliğe: Osmanlı-
Polonya ve Türkiye-Polonya Tarihî İlişkilerinden Birkaç Manzara”, 600.
Yılında Türkiye-Polonya İlişkileri Uluslararası Sempozyumu, 5 Mart
2014, Ankara.
LEWAK, Adam (1935). Dzieje Emigracji Polskiej w Turcji (1831-1878), Nakładem
Instytutu Wschodniego w Warszawie, Warszawa.
LORD, Robert H. (1915). The Second Partition of Poland, London: Harvard
University Press.
LORD, Robert H. (1915). “The Third Partition of Poland”, The Slavonic
Review, C. III, sy. 9: 481-498.
ŁĄTKA, Jerzy S. (2005). Słownik Polaków w Imperium Osmańskim i Republice
Turcji, Kraków: Księgarnia Akademicka.
ŁYDKO, Ludwik (2006). “Tradycje przyjaźni z Turcją”, Przemysł Polski a
Turcja, Ilustrowana Księga Pamiątkowa, tıpkıbasım içinde, (ed.) Ludwik
Łydko, Józef Stanach, Ankara: y.y.: 22-27.
MICHALSKI, Jerzy (1982). “Dyplomacja polska w latach 1764-1795”, Historia
dyplomacji polskiej içinde, C. II, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo
Naukowe: 483-697.
NAZIR, Bayram (2007) Osmanlı’ya Sığınanlar, Macar ve Polonyalı Mülteciler,
İstanbul: Yeditepe Yayınları.
NYKIEL, Piotr (2010). “Słów kikla o tym, co łączy Wernyhorę z krakowską
turkologią”, od Anatolii po Syberię. Świat turecki w oczach badaczy içinde,
(ed.) Ewa Siemieniec-Gołaś, Jordanka Georgiewej Okoń, Krakov:
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego: 143-148.
OGIŃSKI, Michel (1826). Mémoires de Michel Oginski sur la Pologne et les
Polonais depuis 1788 jusqu’ a la fin de 1815, C. II, Paris: Barbezat et
Delarue Libraires.
RACZYŃSKI, Edward (1823). Dziennik Podróży do Turcyi odbytey w roku
MDCCCXIV, Wrocław: W.B. Korn.
REYCHMAN, Jan (1959). Życie polskie w Stambule w XVIII wieku, Warszawa:
Państwowy Instytut Wydawniczy.
REYCHMAN, Jan (1965). “İstanbul’daki Eski Polonya Elçiliğinin Yerine Dair”,
Sanat Tarihi Yıllığı 1964-1965, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Edebiyat
Fakültesi Sanat Tarihi Enstitüsü: 39-57.
REYCHMAN, Jan (1953). Rzekoma siedziba ambasady dawnej Rzeczypospolitej
w Stambule, Kraków, Polskie Towarzystwo Orientalistyczne.
REYCHMAN, Jan. (1967). “1794 Polonya İsyanı ve Türkiye”, Belleten, C.
XXXI, sy. 121: 85-91.
SEREJSKI, Marian Henryk (2009). Europa a rozbiory Polski, Warszawa:
PWN.
Osmanlı Devleti ve Taksim Sonrası Polonya (Lehistan)
231
SOKOLNICKI, Michał (1965). Dziennik Ankarski (1939-1943), London: GRYF
Publications.
SOREL, Albert (1898). The Eastern Question in the Eighteenth Century, trn. F.
C. Bramwell, London: Methuen & Co..
SOYSAL, İsmail (1999). Fransız İhtilâli ve Türk-Fransız Diplomasi Münasebetleri
(1789-1802), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
TEMİZKAN, Abdullah (2010a). “Albay Teofil Lapinski ve Lehistan Lejyonunun
Kafkasya’daki Faaliyetleri”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, C. X,
sy. 1: 149-171.
TEMİZKAN, Abdullah, (2010b) “Lehistanlıların İstanbul’da Lobi Faaliyetleri
ve Kafkasya’ya Lejyon Gönderme Girişimleri”, TÜBAR, C. XXVIII: 363-
393.
TOKARZ, Wacław (1993). Wojna polsko-rosyjska 1830-1831, Warszawa:
Wydawnictwo “VOLUMEN”.
TOPAKTAŞ, Hacer (2014a). Osmanlı-Lehistan Diplomatik İlişkileri, Franciszek
Piotr Potocki’nin İstanbul Elçiliği (1788-1793), Ankara: Türk Tarih
Kurumu Yayınları.
TOPAKTAŞ, Hacer (2014b). “Polonya’nın Türkiye’deki İlk Daimi Elçiliğinin
Kurulma Süreci: Tarihsel Dinamikler”, Uluslararası İlişkiler, C. XI, sy.
43: 105-125.
WARUNKIEWICZ, Jan (2006). “Polska a Turcja”, Przemysł Polski a Turcja,
Ilustrowana Księga Pamiątkowa, tıpkıbasım içinde, (ed.) Ludwik Łydko,
Józef Stanach, Ankara: y.y.: 15-21.
WÓJCICKA, Zofia (2003). “Proroctwo Wernyhory – modyfikacja znaczeń”,
Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, C. XX, sy.21: 429-447.
Yoldaki Elçi: Osmanlı’dan Günümüze Türk-Leh İlişkileri, (2014). İstanbul:
Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
ZAJEWSKI, Władysław (1984). W kręgu Napoleona i rewolucji europejskich
1830-1831, Warszawa: Czytelnik.
ZAJEWSKI, Władysław (2012). Powstanie listopadowe 1830-1831, Warszawa:
Bellona.
ZALESKI, Antoni (1887). Z wycieczki na Wschód, Warszawa: Nakład Gebenthnera
i Wolffa.
ZAMOJSKI, Adam. (2007). Rites of Peace, The Fall of Napoleon and The Congress
of Vienna, London: HarperPress.
ZINKEISEN, Johann Wilhelm (2011). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, C. VI,
(çev.) Nilüfer Epçeli, İstanbul: Yeditepe Yayınları.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com