DARÜLFÜNUN’DAN 1933 ÜNİVERSİTE REFORMUNA; HUKUK-I SİYASİYE-İ OSMANİYE DERSLERİNDEN, HUKUK-I ÂMME DERSLERİNE DÖNÜŞÜM VE GENEL KAMU HUKUKU DERSİNİN GEÇMİŞİNE DAİR NOTLAR II

Daha önce yayımlanan çalışmada1 Genel Kamu Hukuku dersinin, Mekteb-i Hukuk'un kuruluşundan, 1933 Üniversite reformuna kadar geçen sürede, hukuk eğitimi programındaki yerine, dersimizin ilk hocalarına değinilmişti. Bu çalışmada ise Cumhuriyetin kuruşundan sonraki evrede; yine ilk dersleri veren hocalarımızın Genel Kamu Hukuku dersinin içeriğine ilişkin görüşlerine yer verilecektir. Ulaştığımız malzeme, dersimizin ilk hocalarının, içeriden bakışla, temel konulara ve sınırlara ilişkin bir standart oluşturma kaygılarının, o yıllarda dahi var olduğunu hissettirmektedir. Sadece biz de değil; Darülfünun döneminde ders programlarının aynen alındığı Fransa'da da benzer tartışmaların yapıldığını görüyoruz. Örneğin; Kamu Hukuku alanının önemli hocalarından, Maurice Hauriou; 1910'da Paris'te yayımlanan Kamu Hukukunun Prensipleri [Principes de Droit Public), eserinin önsözünde; bu dersin konusunun ve ders malzemesinin seçiminin, kişisel tercihlere ya da eğilimlere bırakılmasının; hatalı, hatta tehlikeli 2 olduğunu belirtir. Yavuz Abadan da, İstanbul'daki hocalarının, Genel Kamu Hukuku dersinin metodu ve konusu bakımından özellikle 1933'ten sonraki dönemde, "istilacı" bir tavır içinde olduklarından yakınmaktadır3. Dersimizin köklerini konu edinen bu makaleler dizisinin II. sinde; geçmişteki tartışmalardan bahsetmek; günümüzdeki endişelerin ve tartışmaların yersiz olmadığını göstermesi bakımından da önemlidir. Modern devletin kurucu kavramlarının, hukuk fakültesi lisans eğitim programına dâhil edilmesinin nedenleri ve dersin özellikle Fransa'daki kökleri üzerine ayrı bir çalışma yapılacağından; burada sadece İstanbul Darülfünunu Hukuk Mektebinde ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde yapılan ilk derslerin temel konuları ve içeriği hakkındaki görüşler üzerinde durulacaktır. Bu noktada, 19. yüzyılın ikinci yarısında, Fransa'da ortaya çıkan "Kamu Hukuku Okulları"nın kavramsal etkisini göz ardı edemeyiz. Kurumsallaşma ve hukuk teorisi üzerine Toulouse Okulu'nun öncü ismi Maurice Hauriou'nun öğrencisi olan Charles Crozat'nm; dersin sistemleştirilmesinde özel bir yeri olduğunu vurgulamak gerekir. Crozat, Toulouse'dan gelen bir hoca olarak, hem oradaki havayı yansıtması hem buradaki dersi yönlendirmesi bakımından önemli bir isimdir. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında, gerek Fransa ve Almanya kaynaklı eserlerden, gerekse Türkçe yayımlanmış eserlerden öyle anlaşılıyor ki; Genel Kamu Hukuku dersinin alanı, temel kavramları ve yöntemi; bugün olduğu gibi o gün de tartışılmıştır. Tam da bu nedenle; bu çalışmada, Cumhuriyetin kuruluşunu takip eden tarihlerde, lisans derslerini vermiş bazı hocalarımızın, konuya ilişkin görüşlerine yer verme ihtiyacı duyulmuştur.