Buradasınız

THE REPERCUSSIONS OF THE STATE IDEOLOGY IN THEATRE REPERTOIRES OF THE 1980S

Journal Name:

Publication Year:

Author NameUniversity of Author
Abstract (Original Language): 
1980’ler, dünya üzerinde “seçkin” kültürden “popüler” kültüre doğru yönelisin – edebiyattan müziğe, mimariden sosyal bilimlere postmodern dalganın yükselmeye baslamasının – belki de kendini en açıkça hissettirdiği dönemlerden biridir. “Seçkin” kültür ile “popüler” kültür arasındaki ayrımın yapaylığını vurgulayan, modernitenin bir çok değerinin alasağı olduğunu ve bos zaman anlayısı içinde bireylerin giderek tekil arayısları içinde çalısmaktan ziyade eğlenceye yöneleceklerine iliskin değerlendirmelerin, Batı dünyasının post-endüstriyel toplumunda eğlence ve tüketimin ön plana çıkmasında önemli bir role sahip olduğu görülmektedir. Popüler kültürün küresel ölçekte yükselisi karsısında seçkin kültürün saygınlığını yitirisi Türkiye’de hemen hemen eszamanlı gözlenen bir olgudur. Bu durum, Türk Tiyatrosu’nda 1980’lerde gözlemlenen durgunluğun en kayda değer nedenlerinden biri olarak yorumlanabilmektedir. Đlk bakısta, 1980’ler Türkiyesi’ne damgasını vuran en önemli olayın 12 Eylül Darbesi olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, dönemin askeri hükümeti tarafından uygulanan kitlelerin depolitizasyon sürecini dikkate alan bir okuma, darbeden ziyade, darbenin doğurduğu sonuçların ülkedeki sanat anlayısı üzerinde daha büyük etkileri olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Döneme günümüz açısından bakıldığında ise, söz konusu dönemde toplumca el üzerinde tutulan “yıldız”ların yer aldığı melodram, komedi ve müzikaller, 1980-1990 arasında gerek askeri gerek de “sivil” yönetimlerin uyguladığı bireylerin “uysallastırılma” sürecinde sanat pratiğinin bir manipülasyon aracı olarak kullanılısının açık bir örneğidir. Bu tartısmayı çıkıs noktası olarak alan makale, devlet tiyatroları (Đstanbul Devlet Tiyatrosu) ile özel tiyatroların (Dostlar Tiyatrosu ve Ankara Sanat Tiyatrosu) 1980-1990 arasındaki repertuarlarında devlet ideolojisinin izlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Devlet tiyatrolarının 1970’lerde kendini hissettirmeye baslayan merkeziyetçi yapısının, 1980’lerde daha da belirgin bir hal alması ile kurumun oyun seçimlerinde komedi ve müzikallere – önceki dönemlerle kıyaslandığında – daha fazla yer verdiğini gösteren çalısma, bu durum karsısında Dostlar Tiyatrosu ile Ankara Sanat Tiyatrosu repertuarlarındaki oyunların dönemde önemini yitirmeye baslayan bir kavram halini alan “sosyal sorumluluk” bağlamında belirgin bir çizgiyi koruma çabasında olduklarını tartısmaktadır. Yazıda tartısılan bir diğer husus da, 1980 ile 1990 yılları arasındaki hükümetlerin, farklı yollardan – askeri yönetimin baskı ve sindirme, ANAP yönetiminin ise görünüste vaad ettiği özgürlük söylemi ile – toplumu “teklestirmis” olmalarıdır. Bu “teklestirme” sürecinde özel tiyatroların oyun seçimlerindeki tutumlarına iliskin tahlillerde bulunan çalısmanın bir baska hedefi de, 1980’lerdeki tiyatro repertuarlarındaki çeviri eserlerin dönemin kültür dizgesinde nasıl bir yere sahip olduğunu ortaya çıkaracak, dönemdeki çevirilerin hangi ekonomik, ideolojik ve kültürel kosullar altında gerçeklestirildiğini irdeleyecek betimleyici çeviri çalısmaları için kuramsal zemin hazırlamaktır.

REFERENCES

References: 

And, Metin, 100 Soruda Türk Tiyatrosu Tarihi, Istanbul, Gerçek Yayınevi, 1970
Belge, Murat, Türkiye Dünyanın Neresinde?, Istanbul, Birikim Yayınları, 1990
Belge, Murat, 12 Yıl Sonra 12 Eylül, Istanbul, Birikim Yayınları, 1992
Bentley, Eric, In Search of Theater, New York, Vintage Books, 1954
Cumhuriyetin 75. Yılında Türk Tiyatrosu, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları, 1999
Docker, John, Postmodernism and Popular Culture, UK, Cambridge University Press,
1996
Göle, Nilüfer, Melez Desenler, Istanbul, Metis Yayınları, 2002
Gürbilek, Nurdan, Vitrinde Yasamak, Istanbul, Metis Yayınları, 2001
Gürün, Dikmen, Tiyatro Yazıları, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları, 2000
Đpsiroğlu, Zehra, Tiyatroda Devrim, Istanbul, Çağdas Yayınları, 1988
Đpsiroğlu, Zehra, Elestirinin Elestirisi, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları, 1998
Đpsiroğlu, Zehra, 2000’li Yıllara Doğru Tiyatro, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları, 1998
Kuyumcu, Nihal, Çocuk Tiyatrosu, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları, 2000
Lefevere, André, Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame,
London and New York: Routledge, 1992 Özdemir, Veli, 12 Eylül Darbesi ve Özgürlüğün Bedeli ARAYIS, Ankara, Ümit Yayıncılık,
2004
Özertem, Tekin, Türkiye’de Çocuk Tiyatrosu. Eskisehir, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1992
Pekman, Yavuz, Çağdas Tiyatromuzda Geleneksellik, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları,
2002
Tymoczko, Maria, Translation in a Postcolonial Context, UK, St. Jerome, 1999
Vardar, Berke, Fransız Edebiyatı, Istanbul, Multilingual, 1998
Yüksel, Aysegül, Sahneden Đzdüsümler, Istanbul, MitosBOYUT Yayınları, 2000
Yüksel, Aysegül, “Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosunun Dünü, Bugünü, Geleceği”, in,
Türk Kültürü Kongresi [5.: 2002: Ankara] – Ankara, Atatürk Kültür Merkezi Baskanlığı
Yayınları, 2005
Internet Resources
Dağı, Đhsan, “Democratic Transition in Turkey, 1980-83: The Impact of European
Diplomacy,” Middle Eastern Studies, Vol. 32, No. 2 (Apr. 1996), 124-141. Available:
< http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/dagi.htm> 25.12.2006
20.12.2006
20.12.2006
20.12.2006

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com