Buradasınız

XVI-XVIII. YÜZYILLARDA OSMANLI MUKÂTAA SİSTEMİNDE YÖNETİM VE ÖRGÜTLENME

MANAGEMENT AND ORGANIZATION IN THE OTTOMAN MUKÂTAA SYSTEM DURING XVI-XVIII CENTURIES

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1534

Keywords (Original Language):

Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
The Ottoman Empire with a systematic financial structure since its foundation years attached great importance to financial organization. Mukâtaa revenues with a considerable share within public revenues constituted one of the major sources of the empire. Therefore, a great importance was placed on collection of mukâtaa revenues. For collection of mukâtaa revenues, various mukâtaa offices were established within the structure of finance organization. Revenue-generating activities were substantially realized within the mukâtaa system. Revenues were easily collected through iltizam, emanet and malikâne procedures developed within the system. The central finance, in which the mukâtaa system was also included, was made up of revenue office, treasury management and finance offices affiliated to these. And the duty of central finance offices was to ensure management and coordination of revenue and expenditures generated in provinces and home. At such offices, also mukâtaas were managed along with collection of Cizye and Avarız taxes. The Varidatçı and Başbaki Kulu, who were in charge at the central finance office, took major duties in collection of mukâtaa revenues. Furthermore, the role of Darphane
Abstract (Original Language): 
Kuruluş yıllarından itibaren sistemli bir mali yapıya sahip olan Osmanlı Devleti, mali teşkilatlanmaya büyük önem vermiştir. Kamu gelirleri içinde büyük paya sahip olan mukâtaa gelirleri, imparatorluğun önemli kaynaklarından birini oluşturmaktaydı. Bu nedenledir ki, mukâtaa gelirlerinin toplanmasına büyük önem verilmiştir. Mukâtaa gelirlerinin tahsili için maliye teşkilatı bünyesinde çeşitli mukâtaa büroları oluşturulmuştur. Gelir getirici faaliyetler büyük ölçüde mukâtaa sistemi içerisinde gerçekleştirilmiştir. Sistem içerisinde geliştirilen iltizam, emanet ve malikâne usulleri ile gelirler kolaylıkla tahsil edilebilmiştir. Mukâtaa sisteminin dâhil bulunduğu merkez maliyesi defterdarlık, hazine yönetimi ve bunlara tabi maliye bürolarından oluşmaktaydı. Merkez maliye dairelerinin görevi ise eyaletlerde ve merkezde oluşan gelir ve harcamaların yönetim ve eşgüdümünü sağlamaktı. Bu bürolarda cizye ve avârız vergilerinin tahsili ile birlikte mukâtaalar da idare edilmekteydi. Merkez maliyesinde vazifeli Vâridâtçı ve Başbaki Kulu, mukâtaa gelirlerinin tahsilinde önemli görevler üstlenmiştir. Ayrıca İç Hazine’ye bağlı bulunan Darphane’nin de mukâtaa idaresindeki rolü önemliydi. Bu dönem merkezde defterdarlığa tabi büyük mukâtaalar Başmukâtaa, Haslar Mukâtaası, Haremeyn Muhasebesi, Haremeyn Mukâtaası, Bursa Mukâtaası, İstanbul Mukâtaası, Kefe Mukâtaası, Maden Mukâtaası, Avlonya ve Eğriboz Mukâtaası bürolarınca takip edilmiştir. İmparatorluk içinde bu bürolarca takip edilen mukâtaa sayısı binleri aşmaktaydı. Değişik vergi ve resimlerden meydana gelen mukâtaalar çok çeşitlilik göstermekteydi. Değişik tipolojik yapı özelliklerine sahip mukâtaalar için tek bir örgütlenme modeli bulunmamaktaydı. Bununla birlikte mukâtaaların bir bölümünü mekân ve muhteva bakımından gruplandırmak mümkündür.

REFERENCES

References: 

AGADJANOV S. Grigoreviç (2006), Selçuklular, Rusçadan Çevirenler: Ekber N. Necef/Ahmet R. Annaberdiyev, Ötüken Yayını, İstanbul.
AKDAĞ, Mustafa (1955), “Osmanlı Müesseseleri Hakkında Notlar”, AÜ DTCF Dergisi, Cilt XIII, Sayı: 1–2, s.27–51.
_____________ (1974), Türkiye’nin İktisadi ve İctimai Tarihi, Cilt II, İstanbul.
AYDIN, Bilgin ve GÜNALAN, Rıfat (2008), XV.-XVII. Yüzyıllarda Osmanlı Maliyesi ve Defter Sistemi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul.
AYNİ ZADE HASAN TAHSİN (1990), Osmanlı Dönemi Borsa ve Mali Sistemi, “Borsa Rehberi–1928” (2), İMKB Yayınları, Borsa Tarihi Araştırmaları (2), İstanbul.
ÇADIRCI, Musa (1997), Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, TTK Yayınları, VII. Dizi-Sa.124, Ankara.
ÇAKIR, Baki (2003), Osmanlı Mukâtaa Sistemi (XVI-XVIII. Yüzyıl), Kitabevi Yayını, İstanbul.
GENÇ, Mehmet (2000), Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
_____________ (2003), “Malikâne”, DİA, Cilt:27, İstanbul.
_____________ (2006), “Mukâtaa”, DİA, Cilt:31, İstanbul.
GÜRAN, Tevfik (2003), Osmanlı Mali İstatistikleri Bütçeler 1841–1918, Tarihi İstatistikler Dizisi, Cilt:7, DİE yayını, Ankara.
İNALCIK, Halil (2009), Osmanlı İmparatorluğu Toplum ve Ekonomi Üzerinde Arşiv Çalışmaları, İncelemeler, Eren Yayıncılık, 3. Baskı, İstanbul.
KAZICI, Ziya (2005), Osmanlı’da Vergi Sistemi, Bilge Yayınları, İstanbul.
KOÇİ BEY (1939), Koçi Bey Risalesi, Tahşihe eden: Ali Kemali Aksüt, Vakit Gazete-Matbaa-Kütüphane, İstanbul.
ÖZVAR, Erol (2003), Osmanlı Maliyesinde Malikâne Uygulaması, Kitabevi Yayını, İstanbul.
PAKALIN, M. Zeki (1993), “Mukâtaa”, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, MEB Yayınları, Cilt: II İstanbul.
PEHLİVAN, Osman (2011), Kamu Maliyesi, Murathan Yayınevi, Trabzon.
SAYIN, A. Vefik (1999), Tekâlif Kavaidi, T.C. M.B. A.P.K.K.B. Yayını No:1999/352, Ankara.
TABAKOĞLU, Ahmet (1985), Gerileme Dönemine Girerken Osmanlı Maliyesi, Dergâh Yayınları, İstanbul.
_____________ (2012), Türkiye İktisat Tarihi, Dergâh Yayınları, İstanbul.
XVI-XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı Mukâtaa Sisteminde Yönetim ve Örgütlenme 1037
UZUNÇARŞILI, İ. Hakkı (1978), “Osmanlı Devleti Maliyesinin Kuruluşu ve Osmanlı Devleti İç Hazînesi”, Belleten, XLII/165.
_____________ (1988a), Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilatı, 3. Baskı, TTK Yayını, Ankara.
_____________ (1988b), Osmanlı Devlet Teşkilâtına Medhal, Türk Tarih Kurumu Yayanları, Ankara.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com