Buradasınız

EFLATUN’UN “KURBAĞA”SI SİNOPE’DEN SİNOP’A: KAYNAKLARA GÖRE SİNOP KENTİNİN FİZİKSEL GELİŞİMİ

THE FROG OF PLATON FROM SINOPE TO SİNOP: PHYSICAL DEVELOPMENT OF THE CITY OF SİNOP ACCORDING TO ARCHIVAL SOURCES

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
10.4305

Keywords (Original Language):

Abstract (2. Language): 
It is known that cities founded by the first colonists in the Black Sea region were small, with adequate piece of land for a small community, and a simple and easily defended harbour enough to support a colony. Sinop is a fantastic settlement of the ancient period, located on an isthmus which links a peninsula with the mainland. The peninsula is lying eastwards, where its harbour facing south east is not only deep but also offers easy anchorage, as it is protected from the northwestern, north and east winds. This unique location offered Sinop the label of a town having the only natural harbour in the Black Sea region of Turkey. The city has been open to settlement since the first colonist era. And was continuously reconstructed. This study is an attempt to read traces of different periods and eras, and different socio-cultural layers through the changing physical structure of the city. This aim in mind, physical structure of the city in Ancient, Byzantine, Seljuk, Beylics and Ottoman periods is studied and revealed, resting on the accounts of documentation in the state archives through the Şer’iyye Register, Tax Register, state annuals, travel books, visual documents, and accont on the monumental buildings. Visual analysis is performed with the help of city maps, urban development plans, and photographic registers, which yield much information about the development of the districts of the city, its buildings and monuments, and finally its districts and neighbourhoods.
Abstract (Original Language): 
Eflatun, antik dönemdeki ismi Pontos Euxeinos olan Karadeniz’in kıyıları boyunca sıralanmış kolonileri bir havuzun etrafında oturan kurbağalara benzetir. Ona bu benzetmeyi yaptıran, Miletoslular’ın tüm Karadeniz kıyısı boyunca kurdukları doksan kadar kentin varlığıdır (1). Bunların çoğu emporion (2) düzeyini aşamamışken, Sinope, Amisos, Kerasus ve Trapezus kentleri zamanla önemli birer yerleşim alanı olmuşlardır (Işık, 2001). Antik dünya insanının Karadeniz’e Pontos Euxeinos ismini vermesinin nedeni, pek çok kaynakta önemle vurgulama gereği duyulan azgın fırtına ve dalgalarının varlığıdır. Karadeniz’de ilk kolonizasyon hareketliliğinin, bu dalga ve fırtınalara dayanıklı gemi yapım teknolojisinin zamanla gelişmesiyle başladığını söylemek doğru olur. Ticaret, keşif, macera tutkusu ya da başka nedenlerle ilk denizcilerin yetersiz gemi yapım teknikleri nedeniyle Karadeniz’in bu hırçın dalgalarına yenik düştükleri düşünülmektedir (Işık, 2001). Karadeniz’deki ilk kolonistlerin kurdukları kentlerin küçük olduğu, kendilerine yetecek kadar toprak parçası ve savunulması kolay bir limanın varlığının bir koloni kurulması için yeterli olduğu bilinmektedir. Bu nedenle küçük adalar, yarımada boyunları, nehir deltaları Karadeniz’de gözde yerleşim alanları olmuştur (Işık, 2001). Hiç şüphe yok ki Sinop, yarımada ile ana karayı birbirine bağlayan bir berzahta (3) yer alan konumu nedeniyle antik dönem insanı için olağanüstü bir yerleşim alanı olarak görülmüştür. Doğu’ya doğru uzanan yarımada, Güneydoğuya bakan derin ve demirlemeye olanaklı limanı, kuzeybatı, kuzey ve doğu rüzgarlarından koruyan bir yapıya dönüştürmüştür. Bu karakteristik oluşum kente, Karadeniz kıyısı boyunca var olan tek doğal liman olma özelliğini kazandırmıştır (Resim 1). Bıjışkyan seyahatnamesinde bunun altını çizer: Karadeniz’de liman denilen pek çok yer bulunmasına karşın kışlık limanların çok az oluğunu, en büyük ve en iyisinin Sinop limanı olduğunu söyler. Kentin ikinci emin doğal limanı ise kuzeybatısındaki Ağlimanı’dır (Akliman); ancak yeterince geniş değildir (Bıjışkyan, 1998). İşte bu nedenledir ki Sinop, ilk kolonist girişimlerle birlikte zamanla coğrafik ve stratejik konuma da sahip olmuş, iki doğal limanı ile Anadolu’nun kuzey bölgesinde bir liman şehri olarak tarihin hemen her döneminde önemini korumuştur. Dahası, Anadolu’dan Karadeniz’e belli başlı çıkış yerlerinden birisi olması, hemen karşısında yer alan Kırım Yarımadasıyla bağlantı noktası konumunda olması bu önemini daha da artırmıştır (Demir, 2001). Bu, kentin ilk kolonist hareketlerden başlayarak sürekli yerleşim alanı olduğu ve sürekli imar edildiği anlamını taşımaktadır ki, farklı dönem ve kültür katmanlarının izlerini bugün kentin fiziksel dokusu üzerinden kısmen de olsa okumak olasıdır. İşte bu çalışmada bir bakıma kentin fiziksel okumasının gerçekleştirildiği söylenebilir. Kentsel doku üzerinde gözlenen aşikar bu izlere ek olarak tarihsel yazılı kaynaklarda geçen bilgi ve bilgi kırıntıları, bu fiziksel okumayı olanaklı kılan diğer önemli kaynaklar olmuşlardır.
FULL TEXT (PDF): 

REFERENCES

References: 

ANON. (1982) “Sinop” maddesi, Yurt Ansiklopedisi, c: 9, Anadolu
Yayıncılık, İstanbul, 6746-6834.
ANON. (1990) Tarihi Sinop Çeşmeleri, Sinop Valiliği Yayınları: 7, Sinop.
ANON. (1998) Jules Laurens’in Türkiye Yolculuğu, Yapı Kredi Kültür Sanat
Yayıncılık, İstanbul.
ARICI, H. (1994) 71 No’lu Şer’iyye Siciline Göre Sinop ve Çevresinde
Sosyal Hayat (H. 17 Rebi’u’l-evvel 1270-1 Şevval 1279) (M. 19 Aralık
1853-22 Mart 1863), yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sosyal
Bilimler Enstitüsü, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
AYNURAL, S. (2001) “Kapan” maddesi, İslam Ansiklopedisi, c. 24, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 338-339.
BAŞOĞLU, B. (1978) Sinop İli Tarihi, Ayyıldız Matbaası, Sinop.
BAYAR, M. (1986) 27 Sayfa Daktilo Edilmiş Rapor.
BIJISKYAN, P. M. (1998) Pontos Tarihi Tarihin Horona Durduğu Yer
Karadeniz, Çiviyazıları Yayınevi, İstanbul.
BRYER, A., WINFIELD, D. (1985) The Byzantine Monuments And Topography
of The Pontus, Volume 2, Dumbarton Oaks Research Library and
Collection, Washington.
CEBELOĞLU S., CEBELOĞLU, M. (1972) İlimiz Bölgemiz Sinop İl Yakın
Çevre İncelemeleri, Ankara.
ÇAKMAKOĞLU KURU, A. (2001) Sinop Hızır-İlyas Zaviyesi, Gazi Sanat
Dergisi (2) 45-52.
ÇELEBİ, E. (1996) Evliya Çelebi Seyahatnamesi, Üçdal Neşriyat, İstanbul.
DARKOT, B. (1967) “Sinop” maddesi, İslam Ansiklopedisi, c: 10, Milli Eğitim
Basımevi, İstanbul.
DELANEY, L. P. (1960) Sinop in Ancient Times, Capyright.
DEMİR, Y. (2001) Antik Anadoluda Bir Kozmopolitik Şehir Sinope, Çantay
Yayınevi, İstanbul.
DEMİRCİ, M. (2000) “İkta” maddesi, İslam Ansiklopedisi, c: 22, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınevi, İstanbul, 2000, 43-7.
ESEMENLİ, D. (1990) Sinop İli Türk Dönemi Mimarisi, yayınlanmamış
Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi,
İstanbul.
FAROQHİ, S. (1993) Osmanlıda Kentler ve Kentliler, Tarih Vakfı Yurt
Yayınları, İstanbul.
GÖKMENOĞLU, T. (1992) Turistik Sinop Rehberi, Usta Matbaacılık,
İstanbul.
GÜLDAL, F. (2003) Fetihten Osmanlılara Kadar Sinop Şehri Tarihi,
yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Türkiyat Araştırmaları
Enstitüsü, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
GÜLER, İ. (1992) XVIII. Yüzyılın İlk Yarısında Sinop (İdari Taksimat
ve Ekonomik Tarihi), yayınlanmamış Doktora Tezi, Türkiyat
Araştırmaları Enstitüsü, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
IŞIK, A. (2001) Antik Kaynaklarda Karadeniz Bölgesi, Türk Tarih Kurumu,
Ankara.
İBN BİBİ (2007) İbn Bibi Selçukname, çev. M.H. Yinanç, Kitabevi Yayın,
İstanbul.
İBN-İ BATUTA (1983) İbn-i Batuta Seyahatnamesi, çev. M. Et-Tanci, Üçdal
Neşriyat, İstanbul.
KARAGÖZ, İ. (2003) Mitolojide Doğu Karadeniz: Kolkide’den Herakles
Sütunları’na Kaybolmuş Bir Ulusun İzlerinde, İsmat Yayınları, İstanbul.
KOCA, S. (2001) Anadolu Türk Beylikleri Tarihi, KTÜ, Trabzon.
KOÇAK, Ö. (1993) Eski Çağ Tarihinde Sinope: Başlangıçtan M.S. 395 Yılına
Kadar, yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
KSENOPHON (1998) Anabasis (Onbinlerin Dönüşü), çev. T. Gökçöl, Sosyal
Yayınlar, İstanbul.
ÖZCAN, B. (1990) Rus Donanmasının Sinop Baskını (30 Kasım 1853),
yayınlanmamış Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk
Üniversitesi, Erzurum.
ÖZCAN, K. (2006) Anadolu’da Selçuklu Kentler Sistemi ve Mekânsal
Kademelenme, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, c: 23, s: 2, Ankara;
21-61.
ÖZCANOĞLU, Z. Z. vd. (2005) Geçmişin Fotoğraflarıyla Sinop Tarihi, Sinop
Belediyesi Kültür Yayınları, Ankara.
ROBİNSON, D. (1940) Eski Sinop, Sinop’un Ticareti, Dıranaz Sinop Halkevi
Dergisi, (17), 7-8.
SAKAL, F. (1990) 89 No’lu 1737-1739 (1149-1152 H.) Tarihli Sinob Şer’iyye
Sicili, yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
STRABON (2005) Anadolu Coğrafya Kitabı XII. XIII. XIV., çev. A. Pekman,
Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
TEKİNALP, V. M. (2009) Palace Churches of the Anatolian Seljucks:
Tolerance or Necessity?, Byzantine and Modern Greek Studies, c: 33, s:
2; 148-67.
TEXİER, C. (2002) Küçük Asya Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, c: 3, çev. A.
Suat, Enformasyon ve Dökümantasyon Hizmetleri Vakfı, Ankara.
TOKGÖZ, D. (1973) Sinop Tarihi ve Turizm ve Eski Eserler Rehberi, Ankara.
TORAMANOĞLU, S. (2006) Anadolu’da Antik Çağ Şehir Planları,
yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz
Eylül Üniversitesi, İzmir.
TULUK, Ö. İ. vd. (2010) Osmanlı’da Fetih Sonrası Dinsel Mekânın
Camileştirilme Anlayışı: Trabzon Örneği (1461–1665), Trabzon Kent
Mirası Yer-Yapı-Hafıza, İstanbul; 93-118.
TURAN, O. (1971) Selçuklular Zamanında Türkiye Tarihi, Ötüken, İstanbul.
TURAN, O. (1988) Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar Metin,
Tercüme ve Araştırmalar, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
ULUĞ, H. (1923) Sinop Kitabeleri ve Çeşmeleri, Sinop Matbaası, Sinop.
UZUNÇARŞILI, İ. H. (1969) Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu
Devletleri, Türk Tarih Kurumu Yurt Yayınları, Ankara.
ÜLKÜTAŞIR, M. Ş. (1934) Sinop’ta Candaroğulları Zamanına Ait Tarihi
Eserler, Burhaneddin Basımevi, İstanbul.
ÜNAL, M. A. (1990) Tahrir Defterlerine Göre Sinop Şehri, İkinci Uluslararası
Tarih Boyunca Karadeniz Kongresi, Bildiriler Kitabı, Samsun; 185-92.
ÜSTÜN, F. (2008) Tarihsel Kaynaklara Göre Sinop Şehrinin Fiziksel
Gelişimi (Antik Dönemden 19. YY. Sonuna Kadar), yayınlanmamış
Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Karadeniz Teknik
Üniversitesi, Trabzon.
YERLİKAYA, G. (2006) Sinop Murat Koca Konağı Restorasyon Önerisi,
yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Gazi
Üniversitesi, Ankara.
YÜCEL, Y. (1980) XIII-XV. Yüzyıllar Kuzey-Batı Anadolu Tarihi Çoban-
Oğulları Çandar-Oğulları Beylikleri, Türk Tarih Kurumu Yayınları,
Dizi: VII., Ankara.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com