Buradasınız

TÜRK EDEBİYATINDA KİTAP YAZIMINA VE BASIMINA TARİH DÜŞÜRME GELENEĞİ

THE TRADITION OF COMPOSING CHRONOGRAMS ON WRITING AND PRESSING BOOKS IN THE TURKISH LITERATURE

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.195

Keywords (Original Language):

Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
The tradition of composing chronograms on book writing via the ebced in the Turkish literature has been seen since the XIII. century. It is also seen that chronograms are composed on book printing after the pres has been started to be used. Among the chronograms on book writing; the earliest is 630/1232; the latest 1421/1991. There may well be others other than those identified. Taking into consideration the abundance of the present examplars it can be said that the tradition of composing chronograms on book writing has continued over seven centuries and that it has an ancient past and it has been effective for a long time as a tradition. We see that there are exemplars from all the kinds when we examine the identified chronogram examplars in relation to their kind. This feature is a sign that shows that composing chronograms on book writing is a common practice. When we look at the distribution of the kinds of the chronograms there are; 94 meaning chronograms (including sub-divisions), 35 word chronograms, 1 meaning and word chronogram, 1 mixed chronogram, 2 uncertain chronograms, and 4 riddle chronograms. So composing chronograms in order to fixate the end date of the books, is a product of a delicate pleasure and an understanding of esthetics.
Abstract (Original Language): 
Türk edebiyatında kitap yazımına ebced hesabına göre tarih düşürme geleneği XIII. yüzyıldan itibaren görülen bir özelliktir. Matbaanın kullanılmaya başlamasından sonra da kitap basımına tarih düşürüldüğü görülmektedir. Kitap yazımı için düşürülen tarihler içinde en erken yazılanı 630/1232; en son yazılanı ise 1421/1991 tarihini göstermektedir. Tespit edilenler dışında başka tarihlerin çıkması da mümkün olabilir. Mevcut örneklerin çokluğuna bakarak kitap yazımına tarih düşürme geleneğinin yedi yüzyıldan fazla sürdüğünü, çok eski bir geçmişi olduğu ve bir gelenek halinde uzun süre etkili olduğu söylenebilir. Tespit edilen tarih örneklerini türlerine göre incelediğimiz zaman bütün türlerde örnek bulunduğunu görmekteyiz. Bu özellik, kitap yazımına tarih düşürmenin yaygın olduğunu gösteren bir işarettir. Tarih türlerinin dağılımına baktığımızda manen tarihler (alt bölümleriyle) 94, lafzen tarihler 35, lafzen ve manen tarihler 1, karışık tarihler 1, muamma tarihler 2, bilmeceli tarihler 4 tanedir. Bu haliyle kitapların bitiş tarihlerini sabitleme amacıyla tarih düşürme, ince bir zevkin ve estetik anlayışının ürünüdür.

REFERENCES

References: 

ABDÜLKADİROĞLU, Abdülkerim, Gaziantep Meşhurları, Ankara 2004. Ahmedî, Iskender-nâme, Haz. İsmail Ünver, Ankara 1983.
AKKUŞ, Mehmet, Abdullah Salâhaddîn-i Uşşâkî (Salâhî) 'nin Hayatı ve Eserleri, MEB, İstanbul 1998.
Ali, Yûsuf ile Züleyha, Haz. İsmail H. Ertaylan, İstanbul 1960. ALTUN Kudret, Tuhfe-i Kusûrî, Laçin Yayınları, Kayseri 2002.
AYAN, Hüseyin, Cevrî Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanının Tenkidli Metni, Atatürk
Üniversitesi Yayınları No: 583, Erzurum 1981. AYAN, Hüseyin, Nesîmî Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara 1990. AYMUTLU, Ahmed, Süleyman Çelebi ve Mevlid-i Şerif, MEB, İstanbul 1995. BEYZADEOĞLU, Süreyya Ali, Sünbülzâde Vehbî, İklim yay., İstanbul 1993. CEYHAN, Âdem, Bedr-i Dilşâd'ın Murâd-nâmesi, MEB, İstanbul 1997.
COŞAN, M. Esat, "Bazı Yazmalarda Görülen Bilmeceli Tarih Kayıtları", İslâm İlimleri Enstitüsü Dergisi, Ankara 1975.
ÇELEBİ, Elvân, Menâkıbu'l-Kudsiyye fîMenâsibi'l-Ünsiyye, Haz. İsmail E.Erünsal, A. Yaşar
Ocak, İstanbul 1984.
ÇELEBİOĞLU, Âmil, Erzurumlu İbrahim Hakkı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay., Ankara 1988.
ÇELEBİOĞLU, Âmil, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları, İstanbul 1998.
ÇİFTÇİ Cemil, Erzurumlu İbrahim Hakkı, Şule yay., İstanbul 2000.
ERDEM, Sadık, Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâsı, Ankara 1994, s. XXVII.
Fuzûlî, Leylâ ve Mecnûn, Haz. Hüseyin Ayan, İstanbul 1981.
Gelibolulu Mustafa Âlî, Tuhfetü'l-uşşâk, Haz.: İsmail Hakkı Aksoyak, Ankara 2003.
HORATA, Osman, Esrâr Dede Hayatı-Eserleri, Şiir Dünyası ve Dîvânı, Kültür Bakanlığı Yay.,
Ankara 1998.
KARABEY, Turgut, Türk Edebiyatında Tarih Düşürme, Atatürk Üniversitesi (Yayımlanmamış
Doktora Tezi), Erzurum 1983. KARACA, Mustafa, Sürûrî ve Sürûrî Mecmû'ası, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Isparta 1996. KILIÇ, Atabey, Atabey Kılıç, Türkçe-Arapça Manzum Sözlüklerden Sübha-i Sıbyân, Turkish
Studies /
Türkoloji Dergisi 1 (2006), Sayı: 2 KILIÇ, Atabey, Mîrzâ-zâde Ahmed Neylî ve Divanı, Kitabevi, İstanbul 2004. Komisyon, İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu, MEB, İstanbul 1967. KURNAZ, Cemal, Divan Edebiyatı Yazıları, Ankara 1997. KÜLEKÇİ, Numan, Mesnevî Edebiyatı Antolojisi, Erzurum 1999, 2 c. LEVEND, Agâh Sırrı, Ali Şir Nevaî, Ankara 1967.
OĞRAŞ, Rıza, Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safâ-endûzu, Burdur 2001.
OĞRAŞ, Rıza, EsadMehmed Efendi'nin Hayatı, Edebî Kişiliği ve Şâhidü 'l-Müverrihîn Adlı
Eserinin Edisyon Kritiği, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış
Doktora Tezi), Edirne 1995, s. 161. OĞRAŞ, Rıza, Hoca Neş'et Divanı (İnceleme ve Tenkitli Metin), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul 1991. POLAT, Nazım Hikmet, Türk Çiçek Kültüründen Bir Demet Urfalı Udmî Efendi ve Şükûfenâmesi, Sivas 2001.
Sâkıb Dede, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân, Mısır 1283.
SİRÂCEDDİN, Mehmed, Mecma'-ı Şuarâ ve Tezkire-i Üdebâ, Haz. Dr. Mehmet Arslan, Sivas 1994.
SOLDAN, Uğur, Fatîn Divanı İnceleme-Metin, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gaziantep 2005. Şeyh Galip, Hüsn ü Aşk, Haz.: Orhan Okay-Hüseyin Ayan, Dergâh yay., İstanbul 1992. Tahirü'l-Mevlevî, Edebiyat Lugati, Enderun Kitabevi, İstanbul 1973.
UNAT, Faik Reşit, Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu, Türk Tarih Kurumu Basımevi,
Ankara 1988. Vuslatî Ali Bey, Çehrin Gazavatnâmesi, Haz.: Mustafa İsen, İsmail Hakkı Aksoyak, Ankara 2003.
YAKIT, İsmail, Türk-İslâm Kültüründe EbcedHesabı ve Tarih Düşürme, İstanbul 1992. YAVUZ Kemal, ŞeyhoğluMustafa, Kenzü'l-Küberâ veMehekkü'l-Ulemâ (İnceleme-Metin-
İndeks), Ankara 1991. Yazıcıoğlu Mehmed, Muhammediye, Haz.: Âmil Çelebioğlu, MEB, İstanbul 1986.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com