YÜKSEK ÖĞRENİMDE ÖZEL MALİYETLER -Bir Anket Değerlendirmesi-(!)

(1) Bu çalışma, yüksek öğrenim harcamasının verimliliğini ölçme amacıyla başlatılan araştırmanın birbölümü olarak 1987¬1988 öğrenim döneminde Uludağ Üniversitesi I.I.B.F. Maliye Bölümü 1. Sınıfta kayıtlı 220 öğrenci arasında uygulanmış anketin değerlendirmesidir. Ocak 1988 tarihinde yapılan ve toplam 46 sorunun sorulduğu ankete 188 kişi katılmış; ce¬vaplan tutarsız veya eksik görülenler elenmiş; kalan 157 geçerli anket üzerinde değerlendirme yapılmıştır.
(2) Bkz. H.Correa, The Economics of Human Resources, North-Holland Publishing Company, Amsterdam, 1963, s.9; Be-şeri sermaye alanındaki devrimin başlangıcı, T.W.Schultz'un Amerikan İktisatçılar Bİrîİğj Genel Kurulunda aralık 1960 da yaptığı sözlere bağlanmaktadır. Bkz. T.W. Schuitz, "Investment İn Human Capital", A.E.R., Vol 51, (1961), s. 1-17. Konuya Türkiye açısından yapılmış çeşitli araştırmalar için bkz., Bora Gürer, Eğitim Harcamalarının Verimliliği, DPT 1754-SPD: 331, 1981; Esfender Korkmaz, "Yüksek öğrenimde Etkinlik", basılmamış doktora tezi, İstanbul 1975; Bora Ocakçıoğlu, "Beşeri Sermaye Teorisi ve Vergi Alanına Uygulanması", basılmamış doçentlik tezi, İstanbul, Mart 1979; Güneri Akalın, Kamu ekonomisi. Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1981, s. 162-206; Necla Çömlekçi, Türki¬ye'nin İktisadi Kalkınmasında Eğitimin rolü. Eskişehir I.T.Î.A. Yayınlan No. 85/45, Ankara, 1971; Engin Ataç, Tür¬kiye'de Eğirim Hizmetlerinin Kamu Harcamaları Açsıından Analizi, Eskişehir LTİ.A. Yayınlan No. 216/140, Eski¬şehir, 1979.
(3) T,W.Schuîtz, Investment in Human Capital The Free Press, New York, 1971, s. 5-8; T.W. Schuitz, Investing in Peop-le, University of California Press Ltd., London, 1981, s. 1.
(4) B.A. Weisbrod, "External Effects of Investment in Education", Economics of Education 1, der. M.Blaug, Penguin, 1968,s.l59-171.
(5) Wl. Hansen, "Rates of Return to Investment in Schooling in the United States", Economics of Education 1, s. 138; Lo-uis J. Rodriguez ve Dewey D.Davis, The Economics of Education, Professional Educators Publication Inc., Nebraska, 1974, s. 48-54.
(6) Weisbrod, op. cit., s. 171-178; Higher Education, Who Pays? Who Benefits? Who Should Pay? A Report and Re-commendations by the Cameg Commission on Higher Education, June, 1973, s. 79-89.
(7) ) Schuitz, Investing in People, s. 142,
(8) Higher Education For American Democracy Vol. V., A Report of the President's Commission on Higher Education, Washington, Decemver 1947, s. 4 ile 1-22; The Crisis in Higher Education Proceedings of the Academy of Political Science, Vol 35, No. 2 der. J Froomkin, New York, 1983, s. 97.
(9) Correa, op, cit., s. 13-136.
(10) Ibid., s. 210-228; T3alough ve P.P. Streeten, "The Planning of Education in Poor Countries", Economics of Education 1, s. 383-395.
(11) Akalın, op. cit., s. 185.
(12) Correa, op. cit., s. 88; s. 137.
(13) Uludağ Üniversitesi I.I.B.F. ve 1983-1984 yılında kayıt yaptıran 1145 öğrenciye uygulanan bir ankete göre öğrencilerin "özel dershanelerden sağladıkları kazançlar" sorusuna "% 20'si üniversiteye girebilmeyi sağladığı; % 50'si problemlerin pratik çözümünü gösterdiği, % 21'i sınavlardaki püf noktalan öğrettiği" şeklinde cevaplar vermişlerdir. Bkz. Mustafa Aytaç, "1983-84 yılında U.Ü.t.I.B.F.'ne kayıt yaptıran öğrenciler üzerinde uygulanan anket ve sonuçlan", U.Ü.tktisat ve İdari Bilimler Der., Cilt VI, Sayı I, Nisan 1985, s. 269.
(14) Korkmaz, op. cit, s. 72-73.
(15) Yarariandıklan hazırlık eğitim türüne göre, ödedikleri bedel değişmektedir. Sadece İise kurslarından yararlanan grup, or¬talama 36.000.-TL., sadece yayınlardan yararlananlar, ortalama 37.000,-TL., sadece özel dershaneye gidenler ortalama 291.000.- TL. öderlerken; hazırlık seçeneklerini artıranlar doğal olarak katlandıklan maliyetleri de yükseltmektedir. Sı¬nava hazırlık eğitiminden yararlanan 134 öğrencinin, verilere göre ortalama olarak, 255.000.- TL. ödediği hesaplanmış¬tır. Aynca, anketi cevaplayanlann % 74'ü giriş sınavı öncesi yapılan "deneme sınavı"na katılmış ve deneme sınavı bedeli olarak 1500.- TL. ödemişlerdir. Deneme sınavı, üniversiteye girişi etkileyen bir unsur değildin fakat yüksek öğrenime başlayıncaya kadar yapılan ön harcamaları (maliyeti) arttıran bir unsurdur.
(16) C.Unay, Eğitimin İktisadi Kalkınma Üzerindeki Etkileri, Ar Basım A.Ş., İstanbul, 1982, s. 10.
(17) 1987-1988 eğitim döneminde I. basamak sınavı harcı, 6.500.- TL; kitapçık bedeli 750.-TL. dır. 2. basamak sınavı harcı 7.500.- TL. dır.
(18) U.Ü.I.I.B.F. de kayıt sırasında istenen belgeler ile 1987 yılı itibanyla bedelleri şöyledir: nüfus sureti 150.- TL.; İkâmetgâh senedi 150.- TL.; lise diploması sureti 600.- TL.; Savcılık belgesi 1000.- TL.; 12 fotoğraf 1500.- TL.; röntgen çekim masrafı 500.- TL. fakülteden verilen dosya 1500.- TL.; istenen belgelerden sadece "askerlikle ilişkisizlik" belgesi için bedel ödenmemektedir.
(19) Akahn.op. cit., s. 184-185.

(20) M.Blaug, An Introduction to the economics of education. Penguin Books, 1970, s. 47; Correa, Op. cit., s. 54; ayrıca, binaların zımni kira bedeli, fiziki yatırımlar üzerinden hesaplanması gereken zımni faiz gideri gibi yüksek Öğrenimin sos¬yal maliyeti de kurum açısından dolaylı maliyet olmaktadır. Bkz. Blaug, op.cit., s. 47; Correa., ap, cit., s. 54.
(21) AReportbytheComegİeCommission,s.61,81-82;Akalın,op.cit.,s. 190.
(22) Schutz, Investment in Human Capital, s. 90; Blaug; ap. cit., s. 47.
(23) 2547 s. kanunun 2880 s. kanunîa değişik 46. maddesi uyarınca; bkz. 198,1983 tarih, 18140 s. Resmi Gazete.
(24) Yıllar boyunca üniversitelerdeki Harçlar Fonu'nun harcamalar itibarıyla dağılımı için bkz. Vural Savaş, Nesrin Ertel, Türk Yüksek Öğretim Sisteminin Ekonomik Açıdan Genel Bir Analizi, Marmara Üniversitesi, Türkiye Araştırma Merkezi, Türk Yüksek Öğretim Kurumlan inceleme Dizisi, No: 1, istanbul 1987, s. 56-58, 61.
(25) Schultz, Human Capital, s. 83.
(26) Blaug, An Introduction to the economics of education s. 47-49; eğitimdeki ekstra harcamalar için bkz., G.S. Becker, Human Capital, 2 nd ed., NBER New York, 1975, s. 249-253; Schultz, "Capital Formation by Education"., J.P.E., Vol. 68, No.6, Dec.1960, s. 573; B.A. Weisbrod, "Education and Investment in Human Capital", J.P.E. Vol. 70, Part, 2. Oct., 1962,8.123.BoraGürer,op. cit., s. 22.
(27) Bilet bedelleri sübvansiyonludur; öğrenciye görülen maliyeti altında toplam maliyetin görünmeyen kısmı olan sübvansi¬yon kadar miktar, bu çalışmada dikkate alınmamaktadır.
(28) Ankette fakülteye ulaşım sorusunu yanıtlayan 139 öğrencinin 1 yanydda ortalama 7150.-TL. ulaşım harcaması söz ko-nusudur.
(29) Anket bulgularına göre, 1 yanyılda kitap alımı için 21.600.- TL.; fotokopi harcamaları için ortalama 4.800.-TL.; kırtasi¬ye alımlan için de ortalama 6.850.- TL harcamaktadırlar.
(30) 1 yanyıl boyunca öğle yemekleri için ortalama 20.000.- TL. ayırmaları gerekmektedir.
(31) Iç Anadolu bölgesinden gelenler sınıfın % 15'İ; Akdeniz bölgesinden gelenler % 13'ü; Ege bölgesinden gelenler % 10"u; Karadeniz bölgesinden gelenler % 10'u; Doğu Anadolu bölgesinden gelenler % 8'i; Güneydoğu Anadolu bölgesinden ge¬lenler % 7'si şeklindedir. Oysa Güneydoğu Anadolu bölgesi dışında tüm coğrafi bölgelerde en az bir tane I.I.B.F. vardır. Bkz., Savaş, Ertel, op.cit., s. 13.
(32) öğrencilerin 1 yanyıl içinde eve ulaşım harcamalan ortalama 37.400,- TL.; evle haberleşme harcamalan ortalama 11.200.- TL.; tutmakta sabah ve akşam yemekleri için ayda ortalama 17.500.- TL.; ayırmaktadırlar.
(33) incelenen dönemde Devlet yurduna ayda 3000.- TL.; özel yurtlara ortalama 32.700.- TL.; eve ortalama 48.300.- TL. öde¬mektedir.
(34) Schultz, Human Capital, s. 83-87.
(35) Blaug, An Introduction to the economics of the education, s. 47-49.
(36) Türkiye'deki İktisat ve tıp öğrencilerinin eğitimdeki fırsat maliyeti hesaplan için bkz., Korkmaz, op.cit., s. 80. Aynca, Çömlekçi op. cit, s. 81-95, Akalın, op.cit, s. 173-174.
(37) 13. derecenin 3. kademesinde işe başlamak durumundaki bir lise mezunu bek3r bir vergi yükümlüsü olarak Temmuz-Aralık 1987 tarihleri arasında aylık net 67.413.- TL. kazanç elde etmektedir. Bkz. Devlet Memudan Maaş Bodrolan. Bu¬na karşılık Asgari Ücret Tesbit Komisyonu Raporu uyarınca da sanayi kesiminde aylık asgari net ücret 49.200.- TL. dır. Bkz. 27 Haziran 1987 tarih, 19500 s. Resmi Gazete.
(38) Akalın, op. cit., s. 186.
(39) A Report by the Carnegie Commission, s. 61.
(40) 1988 Mali Yılı Bütçe Gerekçesi, s. 15.
(41) 1987 Yılı tahsilat rakkamlan İtibanyla; bkz., ibid., s. 13.
(42) A Report by the Carnegie Commission, s. 47.
(43) Sinan Sönmez, Kamu Ekonomisi Teorisi. Teori Yayınlan, 1987, s. 111.
(44) Akalın, op. cit, s. 186.