Lâle Devri Şairlerinden İshak Efendi'nin Orijinal Bir Mesnevisi

Metnini, nesre çevirisini ve açıklamasını sunduğum Bi'set-nâme, Lâle Devri'nde yaşamış ve eserler vermiş bir şair olan Şeyhülislâm İshak Efendi'nin bir mesnevisidir. İshak Efendi, 1645 -1726 yılları arasında yaşayan, 1715-1718 yılları arasında şeyhülislâmlık görevinde bulunan Ebû-İshak İsmail Efendi'nin büyük oğludur. 1679 yılında İstanbul'da doğan İshak Efendi, başta babası olmak üzere, devrinin en gözde alimlerinden ders almış; çeşitli müderrislikler, kadılıklar, Anadolu ve Rumeli Kazaskerliği görevlerinde bulunduktan sonra, 1733 yılında (I. Mahmud'un saltanat yılları) Şeyhülislâm olmuş, bu vazifede bir sene dokuz gün müddetle dirayetle hizmet vermekte iken,' 31 Ekim 1734'te 55 yaşında vefat etmiştir. Fatih'te Çarşamba civarında babasının yaptırdığı camiin yanındaki aile kabristanında medfundur.İshak Efendi'nin Bi'set-nâme'den başka, mürettep bir Di-van'ı, Şifâ ve Bûstânü'l-Ârifîn tercümeleri vardır. Bi'set-nâme, Şeyhülislâm İshak Efendi'nin, Hz. Muhammed'in peygamberliği hadisesi çevresinde kaleme aldığı orijinal bir mesnevisidir. Eserin orijinal yanı, müstakil olarak bi'set (yani Hz.Muhammed'in peygamber olarak görevlendirilmesi) olayını işlemesidir. Muhakkak ki, klâsik edebiyatımızda Hz. Peygamber'in bazen bütün bir hayatını konu edinen (Mevlid, Muhammediye, Ahme-diye gibi manzum siyerler); bazen onun hayatının herhangi bir safhasını, meselâ Miracını işleyen (Mîrac-nâmeler gibi) eserler bir hayli boldur. Bi'set-nâme ise, Hz. Muhammed'in vahye muhatab olması, peygamberlikle görevlendirilmesi hadisesine tahsis edilmiş bulunması ve ismini de o hadiseden alan bir eser olması do-layısiyle orijinaldir. Bi'set-nâme'nin bir başka dikkati çeken özelliği, beyit sayısının, Hz. Muhammed'in peygamberlik müddetinin ayları sayısını göstermesidir. Tarihi kaynakların ve tezkirelerin İshak Efendi'nin, Divan'm-dan ayrı bir eseri olarak kaydettikleri Bi'set-nâme İstanbul kütüphanelerinde bulunan üç adet İshak Divanı'nm (1. İ. Ü. Kütüphanesi, TY. 5476; 2. Topkapı Sarayı Kütüphanesi, H. 913 ve 3. Medine Arif Hikmet Kütüphanesi, nr. 294) baş taraflarında yer almaktadır. Eserin müstakil el yazması nüshalarına kütüphanelerde tesadüf edilememiştir.