You are here

Home » Content

ABBÂSİ ŞEHİRCİLİĞİNİN BAĞDAT DIŞINDAKİ TEZAHÜRLERİ: IRAK BÖLGESİ

REFLECTIONS OF ABBASID URBANISM IN IRAQ EXCEPT BAGHDAD

Journal Name:

  • bilimname

Publication Year:

  • 2016

Key Words:

Keywords (Original Language):

Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
Abbâsîd era (132/750-656/1258) is one of the most important and productive stages of Islamic urbanism. This period can be expressed as the classical period of the Islamic urbanism. The potential of urbanization in the Islamic world reveal clearly and many cities have been established in every part of the Muslim world. Especially the cities which are established at the first century of Abbâsîds were superior when compared to cities in other periods of Islamic history. Abbâsîd urbanization activity started by searching safe capital city and grew by the desire of each caliph to found the cities are associated with his name. This process led to emerge the cities leaving deep effects on the history of Islamic civilization. Iraq is both administrative center of the state and the place where urbanization activity which has developing in all regions of the country from the east to the west is the most intense during the Abbâsîd period. In this frame, even though Baghdad comes to mind when called urbanization, a lot of large and small cities have been founded in the Mesopotamia region except Bagdad. In this article Iraq-based urbanism activities without Baghdad in the first century following the establishment of Abbasid will be disscussed.
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
Abbâsîler dönemi (132/750-656/1258), İslam şehirciliğinin en önemli ve verimli aşamalarından birini teşkil eder. İslam şehirciliği için olgunluk devri olarak ifade edilebilecek bu dönemde Müslüman coğrafyadaki şehirleşme potansiyeli iyice açığa çıkar ve çok sayıda şehir kurulur. Özellikle Abbâsîlerin ilk asrında (132/750-232/847) kurulan şehirler, hem sayı hem de nitelik bakımından İslam tarihinin diğer devirlerine göre üstünlük arz ederler. Güvenli başşehir arayışıyla başlayan ve her halifenin kendi adıyla anılacak şehirler kurma isteklerinin etkisiyle gelişen şehirleşme faaliyeti, İslam medeniyet tarihinde etki bırakan çok sayıda şehrin ortaya çıkışını netice verir. Kuruluşu kadim dönemlere uzanan şehirler de bu süreçte yeniden canlanır ve eski parlak günlerine kavuşurlar. Abbâsîler devrinde ülkenin doğusundan batısına bütün bölgelerinde inkişaf eden şehircilik faaliyetinin en yoğun olduğu yer, devletin idari merkezi durumunda olan Irak’tır. Bu çerçevede Abbâsîlerde şehircilik denilince ilk akla gelen kent Bağdat olsa da, Mezopotamya bölgesinde Bağdat dışında irili ufaklı çok sayıda şehir ortaya çıkmıştır. Bu makalede Abbâsîlerin kuruluşunu takip eden ilk asırda, Bağdat dışındaki Irak merkezli şehircilik faaliyetleri ele alınacaktır.
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon arastirmax-abbasi-sehirciliginin-bagdat-disindaki-tezahurleri-irak-bolgesi.pdf
  • 1
97
138
  • Turkish

REFERENCES

References: 

ADAMS, Robert M., Land Behind Baghdad a History of Settlement on the Diyala Plains, Chicago1965.
AKURGAL, Ekrem, "İslâm Sanatında Türklerin Rolü", Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 2 Sayı: 4, yıl 1944, ss. 527-533.
ALİ, Salih Ahmed, “Mıntıkatu Hire-Dirâsâtün Topografiyyetün Müstenidetün ale’l-Mesâdiri’l-Edebiyye”, Mecelletü Külliyyeti’l-Âdâb fî Câmiâti Bağdâd, Sayı: 7, Nisan 1962, ss. 17-44.
ALPTEKİN, M. Yavuz, Medeniyet Havzalarından Küresel Trendlere Şehir ve Toplum (Şehirlerin Toplum Bilinçlendirme İşlevi), İstanbul 2007..
Abbâsi Şehirciliğinin Bağdat Dışındaki Tezahürleri: Irak Bölgesi
|131|
bilimname
düşünce platformu
XXX, 2016/1
AMİD, Tahir Muzaffer, Tahtitü’l-Müdüni’l-Arabiyyeti’l-İslâmiyye, Bağdat 1986.
ARSLANTAŞ, Nuh, İslam Dünyasında Depremler ve Algılanma Biçimleri, İstanbul 2003.
AVCI, Casim “Kûfe”, DİA, XXVI, ss. 339-342.
el-BAĞDÂDÎ, Safiyyüddin Abdülmümin b. Abdülhakk, Merasidü'l-Ittılâ alâ Esmâi'l-Emkine ve'l-Bikâ, (çev .H. İbrahim Gök), Ankara 2014.
BAKIR, Abdülhâlik, “Basra”, DİA, V, ss. 108-111.
BELÂZÜRÎ, Futûhu’l-Büldân, (Çev. Mustafa Fayda), Ankara 1987.
BERRÂKÎ, Hüseyin b. Seyyid Ahmed, Tarihü'l-Kûfe, Beyrut 1987.
BLAİR, Sheila – BLOOM, Jonathan, “Irak, İran, Mısır: Abbâsîler”, İslam Sanatı ve Mimarisi, (ed. Markus Hatsstein-Peter Delius), İstanbul 2007, ss. 90-123.
BOZKURT, Nahide, Abbâsîler, İstanbul 2013.
BOZKURT, Nahide, Oluşum Sürecinde Abbâsî İhtilali, Ankara 2000.
BUHLL, Fr., “Hire, İA, V, ss. 536-537.
CAHEN, Claude, İslâmiyet, Doğuşundan Osmanlı Devleti’nin Kuruluşuna Kadar, (Çev. Esat Necmi Erendor), İstanbul 1990.
CAN, Yılmaz, “H. I-III./M. VII-IX. y.y. İslâm Şehri”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1992, sayı: 6, ss. 109-138.
el-CENÂBÎ, Târık Cevâd, “A Ruined Ilkhanid Bath at Kufa”, Sümer, yıl: 1978, sayı: 34, ss. 189-196.
el-CENÂBÎ, Târık Cevâd, “Dâru’l-İmâra fi’l-Kûfeti et-Taharrî ve’t-Tenkîb ve’s-Sıyâneti li’s-Senevât 1966-1967”, Sumer, yıl: 1983, sayı: 39, ss. 220-232.
CRESWELL, Keppel, A Short Account of Early Muslim Arhitecture, Middlesex 1958.
CUAYT, Hişam, el-Kûfe: Neş'etü'l-Medîneti'l-Arabiyyeti'l-İslâmiyye, Beyrut 1993.
DEMİR, Mustafa, “Türk-İslam Medeniyetinde Şehirleşme”, İslam Araştırmaları Dergisi, cilt: 16 sayı: 1, 2003, ss. 156-165.
DEMİRCİ, Mustafa, “İslam’da Şehir ve Şehrin Sosyal Dinamikleri”, İSTEM: İslâm San'at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi, 2003, cilt: I, sayı: 2, ss. 129-146
DEMİRCİ, Mustafa, “Sâmerrâ”, DİA, XXXVI, ss. 70-71.
DEMİRCİ, Mustafa, “Sevâd”, DİA XXXVI, ss. 576-578.
Kadir KAN
|132|
bilimname
düşünce platformu
XXX, 2016/1
DENOIX, Sylvie, "Founded cities of the arap world from the seventh to the eleventh centuries", The City in the Islamic world: the Near and Middle East, (Ed. Salma K. Jayyusi), I-II, Leiden 2008.
DİRECTORATE General of Antiquities, Hafriyyat Samarra 1936-1939, I-II, Baghdad 1940.
DURANT, Will İslam Medeniyeti, (Çev. Orhan Bahaeddin), İstanbul ts.
ed-DAKÛKÎ, Hüseyin Ali, “Hire”, DİA, XVIII, ss. 122-124.
ed-DİNEVERÎ, Ebû Hanife Ahmed b. Davud, Ahbaru’t-Tıvâl, Beyrut ts.
ed-DÛRÎ, Abdülaziz, el-Asru'l-Abbâsîyyi'l-Evvel, Beyrut 1997.
ed-DÛRÎ, Abdülazîz, “Enbâr” DİA, XI, s. 171.
ed-DÛRÎ, Abdulaziz İslam İktisat Tarihine Giriş, (Çev. Sabri Orman), İstanbul 1991.
EBÜ’L-FİDÂ, Tarîhu Ebi'l-Fidâ el-Muhtasar fî Ahbâri'l-Beşer, I-II, Beyrut 1997.
EYİCE, Semavi, Anadolu Selçuklu Sanati Çalışmalarının Başlangıcında İki Yabancı: Clement Huart ve Friedrîch Sarre, Türkiyat Mecmuası, sayı: XVII, yıl: 1972, ss. 133-148.
EYYÛB, İbrahim, Tarîhu’l-Abbâsî es-Siyasî ve’l-Hadarî, Beyrut 1989.
GÜL, Muammer, “İslam Şehrinin Doğuşu”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2001, Sayı: 6, ss. 78-87.
HASAN, İbrahim Hasan, Siyasi-Dini-Kültürel-Sosyal İslâm Tarihi, s. I-IV, (Çev. İsmail Yiğit- Sadreddin Gümüş), İstanbul 1985.
HATÎB BAĞDÂDÎ, Ebû Bekr Ahmed b. Ali, Târih-u Bağdâd, I-XIV, Beyrut ts.
HAZİN, William, el-Hadâratü’l-Abbâsiyye, Beyrut 1984.
HİMYERÎ, Ebû Abdullah Muhammed b. Muhammed b. Abdullah, er-Ravzü'l-Mi'târ fî Haberi'l-Aktâr, (Thk. İhsan Abbâs), Beyrut 1975.
HİSTORİC Cities of Islamic World, (Ed. C. Edmund Bosworth), Leiden 2007.
http://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/ter...
HUDÛDÜ’L-ÂLEM mine’l-Meşrik ile’l-Magrib, (yay. V. Minorsky), (Çev. Abdullah Duman, Murat Ağarı), İstanbul 2008.
İBN CÜBEYR, Ebü’l Hüseyin Ahmed, er-Rihle, Beyrut 1980.
İBN HALDÛN, Tarîh, I-VII, Beyrut 1966.
İBN HAVKAL, Sûretü’l-Arz (10. Asırda İslam Coğrafyası), (Çev. Ramazan Şeşen), İstanbul 2014.
Abbâsi Şehirciliğinin Bağdat Dışındaki Tezahürleri: Irak Bölgesi
|133|
bilimname
düşünce platformu
XXX, 2016/1
İBN HURDAZBİH, Ebü'l-Kâsım Ubeydullah b. Abdullah, el-Mesâlik ve'l-Memâlik, (Yollar ve Ülkeler Kitabı), (Çev. Murat Ağarı), İstanbul 2008.
İBN KESÎR, Ebü’l-Fida’ el-Hâfız, el-Bidâye ve’n-Nihâye, I-XIV, Beyrut 1966.
İBN KUTEYBE, el-Maarif, (Çev. Hasan Ege), İstanbul ts.
İBN MİSKEVEYH, Tecâribü'l-Ümem ve Teâkubu'l-Himem, Beyrut 2003.
İBN RÜSTE, Ebû Ali Ahmed b. Ömer, el-A'lakü'n-Nefise, (Yay. Martin Theodor Houtsma), Leiden 1967.
İBNÜ’L ESÎR, İzzüddin Ebü’l-Hasen, el-Kâmil fi’t-Tarîh, I-XII, Beyrut 1982.
İBNÜ’L-CEVZÎ, Ebü’l-Ferec Cemaleddin Abdurrahman b. Ali, Menâkıbu Bağdâd, Bağdat 1923.
İBNÜ’L-CEVZÎ, el-Muntazam fî Tarîhü'l-Mülûk ve'l-Ümem, (thk. Muhammed Abdükadir Ata-Mustafa Abdülkadir Atâ), I-XVIII, Beyrut 1995.
İBNÜ’T-TİKTAKÂ, Muhammed b. Ali b. Tabatabâ, el-Fahrî fi’l-Âdâbi’s-Sultâniyye ve’d-Düveli’l-İslâmiyye, Beyrut ts.
İSTAHRÎ, Ebû İshak İbrahim b. Muhammed, Mesâlikü’l-Memâlik (Ülkelerin Yolları), (Çev. Murat Ağarı), İstanbul 2015.
el-İDRİSÎ, Ebû Abdullah Muhammed b. Muhammed, Kitâbu Nüzhetü'l-Müştâk fî İhtirâki'l-Afâk, I-II, Beyrut 1989.
KAN, Kadir, “Vâsiķ-Billâh, DİA, XLII, ss. 548-549.
KAN, Kadir, Abbâsîlerin Birinci Asrında Bağdat (145-232/762-847), UÜSBE Yayımlanmamış Doktora Tezi, Bursa 2010.
KAN, Kadir, Türk ve Arap Şehirlerinin Ortak Kimliği Olarak “İslam Şehri Olgusu”, Uluslararası Türk-Arap Müşterek Değerler ve Kültürel Etkileşim Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Amman 2014, ss. 234-243.
KAPANŞAHİN, Muhittin, Ağlebiler: 800-909, İstanbul 2013.
KAZVİNÎ, Zekeriyya b. Muhammed, Âsâru’l-Bilâd, Beyrut 1969.
KIRKPINAR, Mahmut, Abbâsî Halifesi Mütevekkil ve Dönemi (232-247/847-861), İstanbul 1996.
KÖK, Bahattin, “Samerrâ’nın Kuruluşu”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2003, sayı: 19, ss. 7-48
KUDAME B. CA’FER, el-Harac ve Sına'atü'l-Kitabe, (yay. Muhammed Hüseyn ez-Zebidi), Bağdat 1981.
KURT, Hasan, Türk-İslam Dönemine Geçişte Tahiroğulları, Ankara 2002.
Kadir KAN
|134|
bilimname
düşünce platformu
XXX, 2016/1
el-KÜBEYSÎ, Hamdân Abdülmecîd, Esvâku Bağdâd hattâ Bidâyeti’l-Asri’l-Büveyhî, Bağdat 1979.
KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa Sabri, “Şehir”, DİA, XXXVIII, ss. 441-446.
el-KÜREYTÎ, Câbir Rezzâk Gâzî “Ahvâlü'l-Kûfe's-Siyâsiyyeti ve'l-Emniyyeti fî ahd-i Ebî C’afer el-Mansûr (h. 136-158)”, Âdabü'l-Kûfe, Vol 1, No 11 (2012), ss. 157-181.
LE STRANGE, Guy, Baghdad During the Abbâsîd Caliphate, Oxford 1900.
LE STRANGE, Guy, Buldnü'l- Hilafeti'ş- Şarkiyye, (Çev. Beşir Fransis- Georges Avvad), Beyrut 1985.
LEPELLEY, Claude, “Klasik Kentin Geç Roma döneminde Afrika’da Sürekliliği ve Düşüşü”, Geç Antik Çağda Kent, (Der. John Rich), (Terc. Suna Güven-Ertuğrul Güven), İstanbul 1999.
LOMBARD, Maurice, İlk Zafer Yıllarında İslam, (Çev. Nezih Uzel), İstanbul 1983.
MANTRAN, Robert, İslamın Yayılış Tarihi, (Çev. İsmet Kayaoğlu), Ankara 1981.
MAZOT, Sibylle, “Ağlebî Tarihi ve Ağlebî Mimarisi,” İslam Sanatı ve Mimarisi, (Ed. Markus Hattstein, Peter Delius), İstanbul 2007, ss: 130-132.
MİCHON, Jean-Louis, “Dinî kurumlar”, İslam Şehri, (Ed. R.B. Serjant), (Çev. Elif Topçugil), İstanbul 1997.
MİQUEL, Andre, Arap Coğrafyacılarının Gözünden 1000 Yılında İslam Dünyası ve Yabancı Diyarlar, (Çev. Ali Berktay), İstanbul 2003.
MİQUEL, Andre, İslam ve Medeniyeti, I-II, (Çev. Ahmet Fidan-Hasan Menteş), Ankara 1991.
MUKADDESÎ, Muhammed b. Ahmed, Ahsenü’t-Tekâsîm (İslam Coğrafyası), (Terc. D. Ahsen Batur), İstanbul 2015.
MUSTAFA Muhammed Ali, et-Takrîrü’l-Ûlâ an et-Tenkîb fi’l-Kûfe li’l-Mevsim’s-Sâlis, Sümer, yıl: 1956, sayı: 12, ss. 3-32.
MUSTAFA, Muhammed Ali et-Takrîrü’l-Ûlâ an et-Tenkîb fi’l-Kûfe li’l-Mevsim’s-Sânî, Sümer, yıl: 1954 sayı: 10, ss. 53-85.
MUSTAFA, Şakir, el-Müdün fî’l-İslâm hatte’l-Asri’l-Osmanî, Dımeşk 1988.
NÂCÎ, Abdülcabbâr, Dirasat fi Tarihi'l-Müdüni'l-Arabiyyeti'l-İslamiyye, Beyrut 2009.
NORTHEDGE, A., The Historical Topography of Samarra-Samarra Studies I, London 2006.
Abbâsi Şehirciliğinin Bağdat Dışındaki Tezahürleri: Irak Bölgesi
|135|
bilimname
düşünce platformu
XXX, 2016/1
NUREDDIN ÂL-İ ALİ, Endülüs Tarihi, (Terc. Hakkı Uygur), İstanbul 2010.
ÖMER, Faruk, el-Hilafetü'l-Abbâsîyye, Amman 1998.
ROBİNSON, C. (ed), A Medieval Islamic City Reconsidered, An Interdisciplinary Approach to Samarra, Oxford Studies in Islamic Art 14, Oxford 2001.
ROGERS, J. M. “Samarra”, The Islamic City, (Ed. A. H. Hourani-S. M. Stern), Oxford, 1970, 129-130.
SARIÇAM, İbrahim-Erşahin, Seyfettin İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara 2011.
SÖYLEMEZ, Mahfuz, Bedevilikten Hadariliğe Kûfe, Ankara 2001.
SÜYÛTÎ, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr, Tarîhu’l-Hulefâ, Kahire 1969.
TABERÎ, Ebû Câfer Muhammed b. Cerîr, Tarîhu’l-Ümem ve’l-Mülûk, I-XI, Beyrut 1967.
et-TENÛHÎ, Neşvârü'l-Muhâdara ve Ahbârü'l-Müzâkere, (thk. Abbûd eş-Şalcî), Beyrut 1995.
WHİTAKER, J.L., “Kufa”, Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia, (ed. Michael Dumper,Bruce E. Stanley), California 2006.
YA’KUBÎ, Ülkeler Kitabı (Kitabu’l-Büldân), (Çev. Murat Ağarı), İstanbul 2001.
YÂKÛT EL-HAMEVÎ, Şihabüddîn Ebû Abdullah, Mu’cemu’l-Büldân, I-V, Beyrut 1957.
YETKİN, Suut Kemal, İslam Ülkelerinde Sanat, İstanbul 1974.
YÜKSEL, Ahmet Turan, “Kuruluş Döneminde Bağdat’ın Ticarî Yapısı ve İlişkileri”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı:29, Bahar 2010, ss. 7-19.
ZEHEBÎ, Şemseddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, I-XXV, Beyrut 1982.
ZEHEBÎ, Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman, Tarîhu’l-İslâm, I-XX, Beyrut 1991.
ZETTERSTEN, K. V., “Mansûr”, İA, VII, s. 295;
ZORLU, Cem, Abbâsîlere Yönelik Dini ve Siyasi İsyanlar: Ebû Ca’fer el-Mansûr Dönemi, Ankara 2001.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com