You are here

TÜRKİSTANLI AYDINLARIMIZIN SİYASİ VE YAYIN MÜCADELESİ: MUSTAFA ÇOKAYOĞLU VE ETRAFINDAKİLER

The Political and Publishing Struggle of Turkistani Intellectuals: Mustafa Çokayoğlu and those around him

Journal Name:

Publication Year:

Author NameUniversity of Author
Abstract (2. Language): 
After the Bolshevik revolution in 1917, some of the Turkistani political intellectuals started to come to Turkey. Among the ones who directly came to Turkey was former Buhara President Osman Kocaoğlu, and among those coming over Europe were Zeki Velidi Togan, the President of Awami Muslims League in the Middle East of the period and Mustafa Çokayoğlu, former head of HokandAutonomy. The intellectuals with their writerscame together in 1925 and became the pioneer of the struggle for the independence of the Turkistani community who were in the clutches of the Soviets .Therefore, they published several political newspapers and journals both in the country and abroad (in Turkistan, Turkey and Europe). This newspaper (Birlik Tuvi, Uluğ Turkist an,etc.) and journals (Yeni Turkistan and Yaş Turkistan) are really significant resources so as to understand the period (1917-1924) and to get to know the writers. Our study consists of Turkistan's struggle for independence mainly based upon the articles of MustafaÇokayoğlu and those of Osman Kocaoğlu and Zeki V elidiTogan who were the editors of this newspaper and the journals.
Abstract (Original Language): 
1917 Bolşevik Ihtilalından sonra Türkistanlı siyasi aydınların bir kısmı Türkiye'ye gelmeye başladı. Türkiye'ye (doğrudan gelenler arasında eski Buhara Cumhurbaşkanı Osman Kocaoğlu, Avrupa üzerinden gelenler arasında ise dönemin Orta Asya Müslümanlar Avami Cemiyetleri ittihadı Başkanı Zeki Velidi To-gan ve eski Hokand Muhtariyet Reisi Mustafa Çokayoğlu'dur. 1925'de istanbul'da bir araya gelen Türkistanlı aydınlar, oluşturdukları mücadele ve yazar kadrosuyla Sovyetlerin pençesinde kalan Türkistan halkının bağımsızlık mücadelesinin öncüsü oldular. Bunun için yurt içinde ve dışında (Türkistan'da, Türkiye ve Avrupa'da) çeşitli siyasi gazete ve dergiler yayınladılar. Bu gazete (Birlik Tuvi, Uluğ Türkistan vs.) ve dergiler (Yeni Türkistan ve Yaş Türkistan) o dönemi (1917-1924) anlamak ve yazarları tanımak için son derece önemli kaynaklardır. Çalışmamız; bu gazete ve dergilerin yayın editörlüğünü üstlenen başta Mustafa Çokayoğlu olmak üzere Osman Kocaoğlu ve Zeki Velidi Togan'ın yazılarından hareketle Türkistan'ın ba¬ğımsızlık hareketini içerecektir.
307
336

REFERENCES

References: 

Andican, A. Ahad, Cedidizm'den Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi, Emre Yayınları, İstanbul 2003.
Baysun, Abdullah Recep, Türkistan Milli Hareketleri,(Yayınevi belirtilmemiş), İstanbul 1943.
Benningsen, A,
Lemercile
r C. Quelquejay, Step'de Ezan Sesleri Sovyet Rejimi Altındaki İslamın 400yılı, (Çev: Nezih Uzel ),Selçuk Yayınları, İstanbul 1981.
TÜRKİSTANLI AYDINLARIMIZIN SİYASİ VE YAYIN MÜCADELESİ: MUSTAFA ÇOKAYOĞLU VE ETRAFINDAKİLER
329
Copeaux,
Etienne
, Prometeci Hareket-Unutkan Tarih Sovyet Sonrası Türk Dili Alanı, (Haz. Semih Vaner), Metis Yayınları, İstanbul 1997.
Çağatay, Saadet, "Prof. Dr. Tahir Çağatay (27.03.1902-27.07.1984)", Türk Kültürü, Ocak 1985, Sayı: 261, ss.55-58
// //
Mustafa
Çokay 1917 Yılı Hatıra Parçaları, Yaş Türkistan Neşriyatı, An¬
kara,
1988
.
// //
MuhammedAyaz
İshaki, (Yayınevi belirtilmemiş) Ankara 1979.
Çağatay, Ülker, "Hokant ve Alaş Ordu Milli Hukumetleri ve Mustafa Çokayoğlu",
Türk Kültürü, 1971, Sayı:100, ss.381-385.
// // "Vaspominaniya", Türkeli, Aralık 1951, ss.17-26
Çokayoğlu, M.Y., Eşinin Ağzından Mustafa Çokayoğlu, Yaş Türkistan Yayını Sayı:22,
İstanbul 1972.
Hayit, Baymirza, Basmacılar Türkistan Milli Mücadele Tarihi (1917-1934), TDV Yayınları, Ankara 1997.
// // Türkistan Devletlerinin Milli Mücadeleleri Tarihi, Türk Tarih Kurumu
Basımevi, Ankara 1995.
Kara, Abdulvahap, Mustafa Çokay'ın Hayatı ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin Bağımsızlığı Yolundaki Mücadelesi, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Mimar Sinan Üni¬versitesi SBE, İstanbul 2002.
// //
Türkistan
Ateşi:Mustafa Çokay'ın Hayatı ve Mücadelesi, Da Yayınları, İstanbul
2004.
Karakoç, Ercan, Atatürk'ün Dış Türkler Politikası, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstan¬bul 2004.
Kocaoğlu, Timur, "Türkistan'da Türk Subayları", Türk Dünyası Tarih Dergisi, İstan¬bul 1987, Sayı: 8, ss.45-48
// //
"Ort
a Asya'dan Türkiye'ye Göçler", 8-11 Aralık 2005 Uluslararası
Göç Sempozyumu Bildirileri, Zeytinburnu Belediye Başkanlığı Yayınları No: 6,
Haziran 2006,İstanbul, ss.153-158
Kırımer, Cafer Seydahmed, Rus Yayılımcılığının Tarihi Kökenleri, TDV Yayınları,
Ankara 1997.
Öktem, A.Naim, "Buhara Cumhuriyetinin 50. Yıldönümü", Türk Dünyası, Ekim-Kasım-Aralık 1970, Sayı:19, ss. 36-38
Özdoğan, Güney Göksu, Turandan Bozkurt'a-Tek Parti Döneminde Türkçülük (1931-1946), İletişim Yayınları, İstanbul 2001.
Saray, Mehmet, Atatürk'ün Sovyet Politikası, Acar Yayınları, İstanbul 1987.
// // Atatürk ve Türk Dünyası, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1995.
// // Yeni Türk Cumhuriyetleri Tarihi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara
1996.
Subkhanberdina, Ü, S. Davitov, "Kazak", Kazak Ansiklopedisi, Almaata 1998. Şapolyo, E.B., "Atatürk ve Üç Kılıç", Türk Kültürü, Kasım 1965, Sayı:37, ss. 86-87
330
Rasim BAYRAKTAR
Temir, Ahmet, 60
yıl Almanya (1936-1996) Bir Yabancının Gözü ile Geziler-Araştır-malar-Hatıralar, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1998.
Togan, Zeki Velidi, Hatıralar-Diğer Müslüman Doğu Türklerinin Milli Varlık ve Kül¬tür Mücadeleleri, TDV Yayınları, Ankara 1999.
Turan, A.Şükrü, "Doğu Türkistan Milli Mücadelesinde Yaş Türkistan Dergisinin Hizmetleri", Emel, Mayıs-Haziran 1997, No 100, ss.31-33
Tursun, Esen, "Mecmuamızın Tili Hakkında", Yaş Türkistan, Berlin, Şubat 1932,
Sayı:27, ss. 9-13
Volnıy Gorets Gazetesi, Tiflis 31 Aralık 1920, No:68, ss.1-6
Yarkın, İbrahim, "Buhara Halk Cumhuriyeti ve Bunun Ortadan Kaldırılarak Sov¬yetler Birliğine İlhakı", Türk Kültürü, Şubat 1973, Sayı:124, ss. 242-253
Y.T. Kızıl Emperyalizm, Yaş Türkistan Yayını, İstanbul, 1958.
Yeni Türkistan Dergisi
Çağatay, Tahir, "Alman Muharrirlerinin Türkistan İntibaati", Yeni Türkistan, Sayı 28, Ekim 1930, ss.14-18;
// // "Türkistan'ın Tabii Zenginlikleri" Sayı 36, Haziran 1931, ss.4-8.
Çokayoğlu, Mustafa, (Mustafa Şahkuli veya M.Ç) "Türkistan Meselesi", Yeni Türkis¬tan, Sayı 1, Haziran 1927, ss. 2-8;
// // "Sovyetlerin Türkistan'da Tatbik Ettikleri Milliyet Siyasetinin Nazari ve Ameli Cihetleri", Sayı 1, ss. 9-16;
// // "Türkistan'da Siyasi İntibalar", Sayı 2-3, Temmuz-Ağustos 1927, ss.6-8;
// //
"Türkistan'ı
n İktisadiyatı", Sayı 2-3, Temmuz-Ağustos 1927, ss. 17-21;
// // "Türkistan'da Sovyet Hükümetinin Açlık Siyaseti", Sayı 4, Eylül 1927, ss.
8-11;
// // "Türkistan İstiklal Harekatına Karşı Buhara Emiri", Sayı 5-6, Ekim-Kasım
1927, ss. 1-7;
// //
"Türkistan'
ı Açlık Tehdit Ediyor", Sayı 5-6, Ekim- Kaasım 1927, ss. 7-10;
// //
"Hokan
d Muhtariyet Hakkında", Sayı 7, Aralık 1927, ss. 7-11;
// //
"Türkistan'd
a Mokova İktisadi Siyasetinin Neticeleri ve Amele Meselesi", Sayı
7, Aralık 1927, ss. 20-24;
// // "Rus Muhaceret Siyasetinin Yeni Devresi Müvacehesinde Türkistanlıların Vazifesi", Sayı 8, Mart 1928, ss. 1-7;
// // "Rusların Muhaceret Siyaseti Hakkında", Sayı 9, Nisan 1928, ss. 6-10;
// //
"Rus-Çi
n İhtilalına Dair", Sayı 23, Ekim 1929, ss. 3-7; M.Ç., "Turan Devleti Hakkında", Sayı 26, Ocak 1930, ss. 6-10;
// // "Türkistan'da Pamuk Etrafında Güreş", Sayı 27, Şubat 1930, ss. 11-17;
// //
"Türkistan'd
a Milli Mücadele", Sayı 29, Kasım 1930, ss. 2-4;
// //
"Cellatla
r Provokasyonu!", Sayı 30, Aralık 1930, ss. 4-5;
// // "Mefkure Meydanında Güreş", Sayı 32, Şubat 1931, ss. 10-14;
TÜRKİSTANLI AYDINLARIMIZIN SİYASİ VE YAYIN MÜCADELESİ: MUSTAFA ÇOKAYOĞLU VE ETRAFINDAKİLER
331
// // "Merkezi Asya Federasyonu Projesi", Sayı 35, Mayıs 1931, ss. 1-5;
Erinkol, Salih, "Bugünkü Türkistan ve Türk Alemi", Yeni Türkistan, Sayı 19-20, Nisan-Mayıs 1929, ss. 12-14;
// //
"Ru
s Kılıcı Altında" Sayı 21-22, Haziran Temmuz 1929, ss.17-20;
// // "Çarın Bendeleri ve Biz", Sayı 28, Ekim 1930, ss.7-10;
// // "Türkistan", Sayı 29, Kasım 1930, ss.2-3; // // "Sovyet Merkezinde Değişmeler", Sayı 31, Ocak 1931, ss. 1-5; // // "İstismar Planı", Sayı 32, Şubat 1931, ss.4-7; // // "Moskovanın Giyotinleri", Sayı 34, Nisan 1931, ss.3-5; // // "İstanbul'da Türkistan Günü", Sayı 39, Eylül 1931, ss.11-14; İnan, Abdulkadir, "Kazakistan Ahvali", Yeni Türkistan, Sayı 1, Haziran 1927, ss.
16-18;
// //
"Mefkür
e Kanday Payda Buladır?", Sayı 4, Eylül 1927, ss. 11-15; // // "Kazak Kırgız İlinde Mefküre Mücadeleleri", Sayı 5-6, Ekim-Kasım 1927,
ss. 17-20;
// // "Rus Menşeviklerinin Rusya'nın İstikbaline Dair Fikirleri", Sayı 9, Nisan
1928, ss.15-17;
// // "916
Senes
i Türkistan Umumi Kıyamı" Sayı 14-15, Eylül-Ekim 1928, ss.17-
20;
// // "Komünist Fırkasında Buhran", Sayı 17, Ocak 1929, ss.1-4;
Kazım, Mehmet, "Afganistan'da Son Vaziyet", Yeni Türkistan, Sayı 17, Ocak 1929, ss.4-5;
// //
"Nadi
r Han Kimdir", Sayı 24-25, Kasım Aralık 1929, ss.5-6;
// //
"Felek(şiir)"
, Sayı 26, Ocak 1930, s.10;
// //
"Tür
k Güzeline (şiir)", Sayı 27, Şubat 1930, s.10;
Kocaoğlu, Osman, "Ay Tanrı", Yeni Türkistan, Sayı 1, Haziran 1927, ss.8-9;
// //
"Türkistan'd
a Türk Edebiyatının Mefkürevi Tahvillerine Umumi Bir Nazar", Sayı 1, Haziran 1927, ss. 26-29;
// // "Milliyet ve Bolşevizm", Sayı 2-3, Temmuz-Ağustos 1927, ss. 3-16; // // "Afganistan'da Terakki ve İngiliz-Rus Rakabeti", Sayı 21-22, Haziran- Tem¬muz 1929, ss. 1-11;
// // "Afganistan ve Türkistan", Sayı 23, Ekim 1929, ss. 1-3;
// // "Nasiyonalizim Önünde Bolşevizm İnhilal Ediyor", Sayı 24-25, Kasım-Ara-lık 1929, ss. 1-4;
// // "Bolşeviklerin Türkistan Kültürasına Karşı Olan İmhakar Siyasetleri ve Aka¬mete Uğramak Arifesindedir", Sayı 28, Ekim 1930, ss. 2-4;
// //
"Bolşevi
k Saflarında Milli Temayüller", Sayı 30, Aralık 1930, ss. 1-2;
// // "Moskova Türkistan Rençberlerini İğfal Ediyor", Sayı 36, Haziran 1931, ss.1-2;
332
Rasim BAYRAKTAR
Oktay, Abdulvahap
"Türkistan'd
a Mudafaa Haftasaı", Yeni Türkistan, Sayı 5-6, Ekim-Kasım 1927, ss. 15-17;
// // "Türkistan'da Milliyetçilik Neden İleri Geliyor", Sayı 24-25, Kasım-Aralık 1929, ss. 10-16;
// //
"Türkistan'd
a Milliyet Mücadeleleri", Sayı 28, Ekim 1930, ss. 10-14;
// //
"Türkistan'd
a Milliyet Mücadeleleri", Sayı 29, Kasım 1930, ss.14-17;
Togan, Zeki Velidi, "Türkistan ve İdil Havzasının Medeni Münasebetleri Tarihin¬den" Sayı 2-3, Temmuz Ağustos 1927, ss. 25-30;
// //
"Türkista
n İktisadiyatında Yerli ve Rus Noktai Nazarları ve Aris-Simi Hattı", Sayı 4, Eylül 1927, ss.15-21;
// // "Türkistan İsmi, Hududu ve Mesahası Hakkında", Sayı 5-6, Ekim Kasım
1927, ss. 30-36;
// //
"Tür
k Dünyasında Alfabe Meselesi" , Sayı 10-11-12, Mayıs Haziran Tem¬muz 1928, ss. 33-50;
// // "18.
v
e 19. Asır Türk Tarihine Ait İki Eser", Sayı 16, Kasım 1928, ss. 38¬44;

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com