YENİ BORÇLAR KANUNUMUZDA ADİ ORTAKLIK HÜKÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yeni Borçlar Kanunu1 ile birlikte yeniliklerden söz edilebilecek alanlardan biri de adi ortaklıktır. Fakat belirtelim ki bu yenilik, adi ortaklığa ilişkin bir sistem yeniliği yahut değişikliği anlamında değildir: • Örneğin yine yeni kanunda adi ortaklıklara ilişkin hükümlere yer verilmiş ve buna ilişkin düzenlemeler, Ticaret Kanunu'na yahut Medeni Kanunu'nun Kişiler Hukuku kitabına bırakılmamıştır. Bunun temel nedeni, adi ortaklığın bir kişi birliği meydana getirmesine ve aslında şirket olarak nitelendirilmesine rağmen, sözleşme ilişkisi temelinin ön planda ve daha ağırlıkta olmasıdır. Yine kişi olmaması, ideal amaç dışında ve ağırlıkla ekonomik amaç için oluşturulabilmesi de bu tercihte (kişiler hukuku kısmında yer almaması) rol oynamıştır. • Bunun doğal bir sonucu olarak, adi ortaklık yine bir sözleşme ilişkisi olarak düzelenmiş ve fakat yine karşılıklı bir sözleşme olarak değil, ortaklık sözleşmesi olarak ele alınmıştır. Bu ikisi arasındaki temel fark, sözleşme taraflarının karşılıklı değil yan yana dizilmeleri olarak ifade edilebilir. • Yine yeni kanunda da adi ortaklığın bir "kişi" olarak tanınmadığı ve ona "hak ehliyetf'nin bahşedilmediği görülür. Bu anlamda bir devrim niteliğinde yenilik veya sistem değişikliği söz konusu değildir. Özellikle, Alman Federal Mahkemesi'nin meşhur adi ortaklıklara, biraz da oradaki kollektif ve komandit şirketlere ilişkin düzenlemelerden cesaret alarak, hak ehliyeti tanınması eğilimi2, bizim hukukumuzu bu anlamda henüz etkilememiştir. • Adi ortaklık yine kural olarak elbirliği hak sahipliği ve müteselsil sorumluluk esasları üzerine kurulmuştur. Buna karşılık yenilik nerededir? Yenilik, temelde adi ortaklığa ilişkin hükümlerin madde sayısının artması, fakat bu artış dışında adi ortaklığın kanuni hükümleri arasına yeni bir kurumun yer verilmesinden kaynaklanmaktadır. Yeni düzende, ortakların adi ortaklıktan ihraçları, kanunda açıkça düzenlenmiştir. Adi ortaklığın kanunlarda düzenlendiği madde sayısı bakımından şu görüntü ile karşılaşılır: • 818 sayılı BK m. 520-541 maddeleri (22 madde). • 6098 sayılı BK m. 620-645 (26 madde). • OR. m. 530-551 (22 madde). • BGB m. 705-740 (36 madde). Görüldüğü gibi yeni kanunda madde sayısında bir artma söz konusudur. Böylece madde sayısı olarak İsviçre Borçlar Kanunu'nu geride bırakmış fakat elbette Alman Medeni Kanunu'na ulaşamamış durumdayız. Arada bir yerde yerimizi almışız. Arada yer almışlığımız, sadece madde sayısı nedeniyle değil, aynı zamanda madde artışlarının BGB'den transferlerle sağlanmış olması nedeniyledir. Fakat belirtmek gerekir ki bu arada yer almışlık, İsviçre hukukuna Alman hukukuna oranla oldukça yakın durmak şeklindedir. Borçlar Kanunumuza yeni eklenen TBK. m. 633 (Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılmanın genel düzenlemesi) BGB 736 ve 737'den; TBK. m. 634, BGB 738'den, TBK. m. 635 BGB 739'dan ve son olarak TBK. m. 636 BGB 749'dan transfer edilmiştir.