Tahlil ve Tenkitler UYGURCA YENÎ YAYINLAR VE ESKI TÜRKÇE METINLERIN OKUNUŞUNDA YENI USULLER - YOLLAR - TEKLIFLER

Uygur metinlerinin bulunuşu içinde bulunduğumuz asrın başlarına rastlar. Vıı-Vııı. asırlara ait Göktürk yazıtlarının çözümlenmesinden ve Xı. asra ait Divanü Lügati''t-Türk ve Kutadgu Bilig'in ortaya çıkmasından sonra Türk dili tarihinin bu devresine ait boşluğu Uygur metinleri doldurmuştur. Ancak önce tesadüfler, sonra çeşitli milletlere mensup ilmî heyetlerin araştırma gezilerinde yapılan kazılar sonucu Avrupa'nın ve dünyamn belli başlı kütüphanelerine toplanan bu metinlerin bulunması ile iş bitmemiştir. Bilakis yapılacak iş hemen-hemen bundan sonra başlamakta, bu metinlerin okunması, neşri ve işlenmesi gerekmektedir. Yarım asrı geçen zaman zarfında önce Batıda son zamanlarda da Batı ile beraber Cinde ve Japonyada, pek az da bizde olmak üzere, bazı neşirler yapılmıştır. İlk Dünya harbinden önce Almanya'dan Uygur metinlerinin neşri için kurulan Manichaica, Uigurica gibi seriler, naşirlerinin vefatı ile, Türkische Turfantexte serisi ise araya ikinci Dünya harbinin girmesi ile, durmuştur. Türkische Turfantexte serisi son zamanlarda bu serinin naşirlerinden olan Dr. A. von Gabain'in himmeti ile tekrar yürütülmeğe başlanmış ve birkaç cilt çıkmıştır. Bunun dışında Uygurca yayınların, İkinci Dünya Savaşı ile girdiği bir duraklama devresi sürmekteydi. Arada, bizde TDK'nun bazı tercüme neşirleri ve Atatürk Üniversitesi yayınları arasında da Şinasi Tekin'in Radloff'un eskimiş neşri olan Kuanşi İm Pusar'm yeni yapılan edisyonu çıkmıştır. Son zamanlarda Japonlar bu sessizliği bozmağa başladı. Çinde de bazı yayınlar oldu. Fakat 1971 ilerde belki de Uygurca yayınların yeniden canlanışı olarak nitelendirilecektir. Elimizdeki biri Amerika'da ikisi Almanya'da yayınlanmış üç kitap ile, iki yeni seri başlamış olmaktadır. Almanya'nın eski Uygurca metinlerin yayın merkezi Berlin- ele yeniden Türkische Turfantexte serisini andıran bir seri kurulmuş bulunmaktadır. Berliner Turfantexte, «Schriften Zu Geschichte Und Kultur Des Alter Orients» adını taşıyan genel serinin bir bölümüdür. Yine ayni şekilde ama tek bir kişinin, Şinasi Tekin'in şahsî gayreti ile kurulan «Doğu Dilleri ve Edebiyatlarının Kaynakları» başlıklı genel serinin bir bölümü «Türkçe Kaynaklama ayrılmış bulunmaktadır. Bu serinin ilk kitabı olarak Âbidarim Koşavardi Şastr (Vasubandhu'nun Abhidharmakoşâstra adlı eserine Sthiramati'nin yazdığı tefsirin Uygurca çevirisi) çıkmıştır (I. cilt, giriş ve metnin tıpkıbasımı. New York 1970). İkinci kitap olarak eski Osmanlıca bir inşa kitabı çıkmıştır. Ancak naşirin asıl sahası olması bakımından bu seride daha çok Uygurca eserlerin yayımı beklenmektedir. Bu serilerin Uygurca yayınların yeniden ve birden canlandırıhşı yamnda getirdiği başka ve önemli bir yenilik de bu metinlerin okunuşundaki yeni tekliflerdir ki bunlara aşağıda bu kitapları teker teker ele aldığımızda temas edeceğiz.