SAİM SAKAOĞLU - ALİ BERAT ALPTEKİN; NASREDDİN HOCA, ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZİ, ANKARA: 2009, 282 S.

Türkler arasında fıkra türü metinleri de, bu metinlerin etrafında kurgulandığı fıkra tipleri de çok zengin bir koleksiyon meydana getirmektedir. Bu fıkra tipleri, Türk toplumunun bütününü olduğu kadar, çeşitli kesimlerinin de sözcülüğünü yapmak üzere yaratılmış olabilirler. Bu tipler arasında, tarihî süreç içinde, eleştirinin farklı düzlemleri için farklı işlevlere ayrılmış olanları da bulunabilir. Burada, önemli olanı şudur: Toplum onlara nasıl bir görev dağılımı yapmak ihtiyacı duymuş ve onlar ne yapıyor? Fıkra türü varlığını koruduğu halde, fıkra tipleri her zaman yerlerini koruyamayabilir. Bunların çeşitli nedenleri vardır. Ama hayatiyet göstermeyi sürdürenler, hiç şüphesiz, yaşadıkları dönemin toplumsal gereksinimlerini karşılıyorlar, böyle bir yeteneği koruyabiliyorlar demektir. Onların yaşı, toplumun yaşıyla sürer. Kimi fıkra tipleri, toplumlarıyla birlikte ölümsüzleşir. Eleştiri konuları, sadece kendi toplumunun değil, aynı zamanda bütün toplumların insanlık boyutundaki kabul ve redleri ile kesiştiğinde bu tipler, evrensellik kazanır ve tüm insanlığın eleştiri tipi veya fıkra tipine dönüşür. Toplumların pek çok eleştiri konusu, bu tipin etrafında kurgulanan metinler aracılığıyla gündeme sokulur.