ARAB - İSLÂM İLMİNDE İSNADIN EHEMMİYETİ

Doğrudan bu konuya girmeden önce konuyla ilgimi izah etmeme izin vermenizi rica ederim. 1947-1950 yılları arasında Ebu Ubeyde Ma'mer b. el Müsenna'nın "Mecazu'l-Kur'an"ının tahkik ve tahlili ile meşgul olurken, îbn Hacer el-Askalânî'nin Buhâri'nin el-Camiu's-Sahih'inde "Mamer dedi ki veya Ebu Ubeyde dedi ki" ifadeleriyle nakillerde bulunduğunu söylediğine rastladım. Gerçekten de gördüm ki, Buhâri muhtelif bablarda Mecazu'l-Kur'an'dan nakillerde bulunmaktadır, hatta kendisi bizzat eserinin tefsir bölümünde "Mecazu'l-f>ur'an'dan" diyerek kaynağının adını zikretmektedir. Sanki Buhâri, bu bölümünde Ebu Ubeyde'nin kitabını özetlemektedir. O günden beri zihnimi bir sual meşgul etmektedir. Buhâri'yi, Rasulullah (s.a.v.)'dan raviler silsilesiyle mutassıl olarak zikredilen sahih hadisleri derlemek için telif ettiği kitabına, sırf lügat kitabından mahza lugavi meseleleri alıp nakletmeye sevkeden sebeb ne idi? Burada zihnime şu sual geldi: Acaba Buhâri diğer yazılı kaynaklardan da istifade etmiş midir, etmemiş midir? Çünki ben, Buhâri'nin derlediği hadislerin yazılı değil, sözlü olarak rivayet edildiğini zannetmekteydim. Bu problemi çözebileceğini zannettiğim insanlara, 1951 yılında İstanbul'da yapılan bir sempozyuma katılan müsteşriklere sordum. Hastalığımın çaresini Ezher ulemasında bulma ümidiyle 1952 yılında Kahire'ye gittim lakin sual cevapsız kaldı. O zaman, bu iş ne kadar sürerse sürsün, problemin halli için hususi bir araştırma yapmaya karar verdim ve araştırmamı 1954 yılında bitirdim. Genelde ikna edici bir çözüme ulaşabildiğimden ümid varım.