ARTUKLULAR ZAMANINDA DÜNEYSİR (KIZILTEPE)'DE ARAP EDEBİYATI ÇEVRESİ

Düneysir (Koçhisar-Kızıltepe) şehri, tarihin ilk devirlerinden itibaren eski Sami kavim ve kültürlerinin önemli coğrafi muhitlerinden birisi olan ve yerli Süryani literatüründe Beyt Nahreyn,1 batı literatüründe Mezopotamya, İslam literatüründe ise el-Cezire 2 adıyla bilinen bölgenin Diyar-ı Rabie kısmının önemli bir merkezi idi. İslami fetihten önce bölgenin Süryanileri, el-Cezire bölgesinin Diyar-ı Rabie kısmına yani Tur Abdin'den Sincar dağlarına, Ceziretu İbn Ömer (Cizre)'den Nusaybin'e kadar uzanan kısmına Beyt Arbaya (Arapların yurdu) diyorlardı.3 İslami fetihten önce el-Cezire bölgesi, Arami, Süryani, Keldani ve Sabii gibi Sami edebiyatların doğduğu ve geliştiği önemli havzalardan birisiydi. Miladi I. yüzyıldan itibaren Hıristiyanlığın bu bölgede yayılmaya başlamasıyla beraber Doğu Hıristiyan edebiyatının ilk güzel nümuneleri de bu bölgede ortaya çıkmaya başlamıştı. 4 İslami fetihten önce başlayan ve İslami fetihten sonra yoğunlaşan Arap kabilelerin bu bölgeye göç etmesiyle beraber Arap kültür ve edebiyatı muhiti de oluşmaya başlamıştı.5 el-Cezire bölgesinde Arap edebiyat muhitinin asıl yerleşip kökleşmesi Emeviler döneminde olmuştur. Emeviler döneminden itibaren Arapça bölgenin yazı ve edebiyat dili haline geldi.