Buradasınız

Anasayfa » Content

İŞLETMELERDE TEKNOLOJİ ve YABANCILAŞMA İLİŞKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Journal Name:

  • İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi

Publication Year:

  • 1997
Author Name
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
Mesleklerin insan kişiliği üzerindeki etkileri öteden beri bilim adamlarının hep ilgisini çekiniştir. Öğretmenlerin, subayların, yöneticilerin, muhasebecilerin, satış ve pazarlama elemanlarının kişilik ve davranış özellikleri uzun süre bu mesleklerde çalışılması durumunda benzer özellikler taşımaktadır. Davranış bilimleri yazınında, belirli kişilik yapısına sahip bireylerin belirli meslekleri mi seçtikleri; yoksa bu mesleklerin insan kişiliğinde mesleğin gereklerine uygun yeni yapılanmalar mı meydana getirdiği konusu tartışmalı, çözülememiş bir sorun olarak kalmıştır. Kişilik yapılarına uygun meslek seçimi, ya da mesleğin tek başına kişiliği belirlemede etken olduğu şeklindeki deterministik yaklaşımlar bilim adamlarının çoğunluğu tarafından kabul edilmemiştir. Kişilik meslek ilişkilerinde belki her faktörün ilgisi olmakla birlikte, mesleğe uygun kişiliğin gelişmelesinde meslekle özdeşleşmenin etkisi muhtemelen daha büyüktür. ı Çalışma hayatını tarihsel süreç içinde incelediğimizde başlıca üç tür çalışma biçimi olduğu görülür: a) Bireyin kendi el emeği ile ürettiği ve pazarladığı el sanatları üretim biçimi, b) 18. yy'da teknolojinin gelişmesiyle iş bölümü olgusunun ortaya çıkması ve bireyin başkasının İşinde mekanik yöntemlerle üretimde bulunması, c) mekanik üretim sisteminin gelişerek otomatize üretim sürecine dönüşmesi, iş bölümü ve uzmanlaşma sonucu bireyin sadece kendi bölge ve ulusu için değil, dünyanın diğer bölge ve ülkeleri için de üretimde bulunması. Bu tarihsel süreç içinde işgörenlerin faaliyet alanları giderek daha da kısıtlanmış, öyle ki kimi endüstri dallarında bir veya iki hareket öğesiyle sınırlı kalmıştır. Kısıtlanmış faaliyet alanlarında çalışan işgörenlerin benzer kişilik özelliklerine sahip olmalarından Öte kişilik ve davranışlarında bazı olumsuzluklar da görülmeye başlanmıştır. Kısıtlı faaliyet çerçevesi içinde çalışmanın işgörenler üzerindeki etkisini İlk kez Marx gözlenmiş felsefi ve ideolojik karakterde çözüm önerilerinde bulunmuştur. Uzmanlaşma ve iş bölümünün bazı işleri, gün boyunca belirli hareketlerin sürekli tekrarlandığı tek düze, monoton görevler haline getirmesi ve bu görevlerde uzun yıllar çalışan işgörenlerin işbaşında sıkıntı, tatminsizlik, işlerini sevmeme, İşlerini hayatlarına anlam katan bir olgu olarak görmemeleri yabancılaşma olarak tanımlanmıştır. Hemen belirtmek gerekir ki, yabancılaşma sadece tek düze işlerde çalışan işgörenlere özgü bir durum değildir. Değişik yoğunluk ve derecelerde diğer mesleklerde de görülebilir. Ancak en fazla dikkati çeken ve araştırma konusu olan, işgörenlerin yabancılaşması olayıdır. Yabancılaşma, olumsuz bir kişilik gelişmesi midir? Bu soruya, tekdüze veya otomatize işlerde en fazla yabancılaşan bireylerin kişilikleri değerlendirilerek cevap verilebilir. Yabancılaşmayı en olumlusundan en olumsuzuna pozitif ve negatif kutupları olan bir boyut şeklinde düşünürsek bu boyutun olumsuz uç noktalarındaki kişilerin durumları bize daha çok bilgi verecektir. Yabancılaşma yazınında olumsuz bir kişilik türü olarak nevrotiklik ile yabancılaşma olgusu arasında ilişki kurulmuş ve bu konuda araştırmalar yapılmıştır. Yabancılaşma-Kişilik araştırmaları iki grupta ele alınabilir. Birinci grupta, Blauner'le başlayan teknoloji biçimleri ve yabancılaşma ilişkisini test eden araştırmalar. İkinci grupta ise iş hayatından çok toplumsal gruplarda yapılan yabancılaşma-nevrotik kişilik araştırmalarıdır. Bu incelemede yüksek düzeyde tek düze, fakat ayni oranda otomatize olmuş işlerde çalışan bireylerin bu işlerde çalışmaktan dolayı nevrotik kişilik geliştirip geliştirmedikleri araştırılacaktır.
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon arastirmax-isletmelerde-teknoloji-yabancilasma-iliskilerinin-degerlendirilmesi.pdf
  • 1
61-80
  • Turkish

REFERENCES

References: 

Appletön, G.R., Man And His Work. New York: Centııry-Grafts, 1972.
Barakat, H., Alienation: A Process of Encounter Between Utopİa and Reality, The British J. of
Sociology, V.30, İ969, s.1-10.
Blauner, İİ., Alienation and Freedom. Chicago: The Universiy of Chicago Press, 1966.
Blood, M.R., C.L.Hulİn, Alienation, Environmental Characteristics and Worker responses, ed.,
J.G.Maıırer, Readings in Organization Theory: Open Svstem Approaches. New York: Random House, 1971
Bonsaint, R., Lonelİness: The Experience of Social Alienation, Stııdies in Formative Spiritualitİv.
1984, V.5; s.323-330.
Brovvniııg, J., On The Meaning of Alienation, American Sociological Review. 1961
Costap and At Ali, Cynicism and Paranoid in the Cook and Medley HO Scale, Psvchosomatic
Medicine. 1986, V.48, 283-285.
Deborah, P.L. Relatİonship of Ex(roversion, Nevroticism, Alienation and Oivorce Incideııce With Pet
Ovnership, Psvchological Reports. 1985, V.57, 868-870
Eİridge, J.E.T., Sociology and İndııstrial Life. London: Michael Josehp, 1971.
Erikson, K., On Work and Alienalion. American J. of Sociology. 1986, V.51, 1-8.
Erkal, M., Sanayileşme ve Yabancılaşma İlişkisi, Sosyoloji Konferansları. Yirminci Kitap. 1984.
Feuer, L., What is Alienation? Career of Concept, ed., M.Stein, A.Widİeh, Sociology on Trial. Prenlice
Hail Inc., Englewood Cliffs, New Jersey 1962.
(75) İbid.
(76) Barakat, Op. Cit., s. 61-72,
80
Floyd, CM., L.R.Hoffman, Automatİon and the Worker, New York: Henry Holt and Co„ 1960.
Fried, J„ Man Machine Interaction and Absenteism, J.of Applied Psychology, 1972, V. 56, 428-429.
Gölcük, Ş., Kur'an-da İnsanın Değeri. İstanbul, 1983.
Guest, D., D.Fatchett, Worker Participation, Individual Control and Performance. London: Ins. of
Personnel ınanagement, 1974.
Gürtan, K., İstatistik ve Araştırına Metodları. İİE Yayını, İstanbul, 1975.
Harvey, D.L. and at ali., Cricical Analysis of Seemans Concept of Alienation, Humboİdt J. of Socİal
Relations, 1983, V I I , 1652.
İdil, O., Yönetimde İstatistik, İİE Yayını, İstanbul, 1979.
Koçel, T., İsletme Yöneticiliği. İİE Yayım, İstanbul, 1984.
Lerner, J.A., Wholness Alinealion From Self and The Schizoİd Problem, American J. of
Psvchoanalvsis. 1985, V.45, 251-257.
Leither, J„ Work and Alienation İn theTextiIe industry, Work and Occupations, 1985, V.12, 439-479.
Leo, C , G.Rolison, Alienation of Elhnic Minority Studenls at a Predominantly White Universty, J. of
Higher Edııcation. 1986, V.57, 58-77
Marks, S.R., Durkheim's Theory of Anomie, American J. of Sociology. V.80, 329.
Meissner, M., Technology and the Worker. San Francisco: Chandler pub.Co., 1969.
Organ, D.W., W.C. Hamner, Organizational Behavior: An Applied Psvchological Approach. Plane,
Tcxas: Business Pub. Incb., 1982.
Otto, L.B., Social Struclural and Psychoiogical Anlecedents of Self Eslraııgement and Powerlessness,
American Sociological Review. 1975, V.40, 701-719.
Öncü, A., Örgüt Sosyolojisi. Ankara: Turhan Kitapevi, 1982.
Parker, S.R., and at ali, The Sociology of industry. George Ailen and unvin Ltd., London, 1972.
Pathy, V., S.Subramanİan, Alienation Among Indııstrİal VVorkers, Psvchological Reports. 1984, V.55,
774.
Sathyavalhi, K., A., Thomas, An Attributional Approach to Locus of Control, Self Esteem and
Alienation, Psvchological Studies. 1984, V.29, 76-82.
Seeman, M., Alienation Motifs in Contemporary Theorizİng, Social Psychology Ouaıterlv. V.46, 1983
171-184.
Selznick, P., Sociology. A Harper International Ed., New York, 1970.
Shepard, J.M., Automalion And Alienation. London: MTT Press, 1971.
Sİmpson, M.E., Social Mobility Normlessness and Powerlesness, in two Cultural Context, American
Sociological Review, 1970.
Susman, G.I., Automatİon, Alienation and Work Group Autonomy, Hu man Relations. V.25, 171.
Tolan, B, Toplum Bilimlerine Giriş. Bası, Ankara: Savaş Yayınevi, 1983.
Tuna, O, N. Ekin, Otomasyon ve Sosyal Meseleleri. İstanbul: Sermet Matbaası, 1970.
Tudor, B., A Specification of Relatİonship Between Job Complexİty and Powerlessness, American
Sociological Review. 1972, V.37, 596.
VVatson, T., Sociology Woık and İndustry. London: Routlcdge Kegan Paul, 1980.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com