You are here

Home » Content

ÜTOPYA VE DETERMİNİZM: ONDOKUZ VE YİRMİNCİ YÜZYIL KENTSEL ÜTOPYALARINDA MİMARİ DETERMİNİST DÜŞÜNCENİN ROLÜ

UTOPIA AND DETERMINISM: ARCHITECTURAL DETERMINISTIC THINKING IN URBAN UTOPIAS

Journal Name:

  • Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi

Publication Year:

  • 1988

Key Words:

Keywords (Original Language):

Author Name
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
Günümüzde kentsel tasarım alanındaki uygulamalarda ortaya çıkan sorunlar, genellikle, bu uygulamaların ondokuzuncu yüzyıl sonları ile yirminci yüzyıl başlarında Batı'da geliştirilen ütopik kent modellerinden esinlenmesine bağlanmıştır. Bu dönemdeki kentsel ütopyalar, fonksiyonu dar anlamda ele alarak sadece biyolojik gereksinimler ve teknolojik buluşlara önem verdikleri, sosyal ve psikolojik gereksinimleri ise gözardı ettikleri ve evrensel olarak uygulanabilme varsayımına dayandıkları İçin eleştirilmişlerdir. Bu makalede öne sürülen üçüncü bir eleştiri konusu ise bu kentsel ütopyaların, aynı zamanda, mimari determinist düşünce - mimari çevrenin sosyal yaşamın en önemli belirleyicilerinden biri olduğu inancı - ile biçimlenmiş olmasıdır. Makalede ütopik düşüncenin tarih içindeki gelişiminden söz edilmiş ve mimari determinizmin ondokuzuncu yüzyıl sonuyla yirminci yüzyıl başlan arasındaki dönemde geliştirilen kentsel ütopyalarda ortaya çıkış nedenleri açıklanmıştır. Bu dönemdeki ütopik kent modelleri progressive (geleceğe yönelik) ve regressive (geçmişe özlem duyan) yaklaşımların ürünleri olarak iki ayn grupta ele alınmıştır. Bu iki yaklaşımın ortak eleştiri noktası mevcut mimari ve kentsel çevredir; ancak, ikinci gruptakiler geçmişin yerel topluluk ruhuna özlem duyarak kentsel yaşamı doğayla yeniden ilişkilendirmeyi amaçlamışlar, birinci gruptakiler ise geçmişle tüm ilişkiyi kopartmış ve verimlilik, temizlik, hız, rasyonellik ve ekonomiyi yeni çağın en önemli özellikleri olarak ele almışlardır. Yaklaşımlanndaki farklılıklara karşın ondokuzuncu yüzyıl sonları ile yirminci yüzyıl başlannda yaşayan ütopyacılar önerdikleri kent modellerinde genel olarak mimari determinist düşünceyi benimsemişlerdir. Bu devrin en etkili kentsel ütopyacılanmn yazıları incelendiğinde söz konusu eğilim açıkça görülmektedir. Geleceğe yönelik yaklaşımı benimseyen Sant'Elia, Le Corbusier ve Garnier ile geçmişe özlem duyan yaklaşımı benimseyen Soria y Mata, Wright ve Howard'in kent tasanmıyla ilgili yazılanndan verilen Örnekler, mimari çevrenin sosyal yaşamı belirleyeceği kanısının bu dönemdeki kentsel ütopyalarda genel olarak egemen olduğunu göstermektedir. Bu tür yaklaşımlar sonucunda gerçekleştirilen uygulamalardaki sorunlar mimari çevre ile sosyal çevre arasındaki ilişkinin mimarlar ve plancılar tarafından yeniden ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Son yıllarda yapılan pek çok araştırma mimari çevrenin toplumsal davranış ve toplumsal değişim üzerindeki etkisinin ancak dolaylı olabileceğini göstermiştir. Mimar ve plancı ancak potansiyel çevreyi sağlayabilir, fiili çevreyi ise kullanıcılar tanımlar. Mimari ve kentsel çevreye böyle bir yaklaşım daha gerçekçi ve sağlıklı önerilerin oluşmasında yardımcı olacaktır.
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon arastrmx_290_8_pp_143-152.pdf
  • 2
143-152
  • English

REFERENCES

References: 

ACKERMAN, J.S. (1969) Listening to Architecture, Harvard Educational Review
(39:4) 4-10.
BANHAM, R. (1967) Theory and Design in the First Machine Age, Praeger
Publishers, New York.
BENEVOLO, L. (1971,1963) The Origins of Modern Town Planning, trans. J.
Landry (1967) M.I.T. Press, Cambridge.
BENTHAM, J.S. (1791,1787) Panopticon; or The Inspection House, (3) T.
Payne, London. CHOAY, F. (1969) The Modern City: Planning in the 19th Century, trans. M.
Hugo and G.R. Collins, George Braziller, New York.
DOSTOĞLU, N.T. (1986) Architectural Deterministic Thinkingin the Development
of Urban Utopias, 1848-1947, unpublished Ph.D. Dissertation,
University of Pennsylvania, Philadelphia.
EVANS, R. (1971) Bentham's Panopticon: An Incident in the Social History of
Architecture, Architectural Association Quarterly (3:2) 21-37.
FOURIER, C. (1971, 1876) Design for Utopia: Selected Writings of Charles
Fourier, trans. J.Franklin, Schocken Books, New York.
FRAMPTON, K. (1980) Modern Architecture: A Critical History, Oxford
University Press, New York.
FRANCK, K.A. (1984) Exorcising the Ghost of Physical Determinism, Environment
and Behavior (16:4) 411-435.
GANS, H.J. (1968) People and Plans: Essays on Urban Problems and Solutions
Basic Books, Inc., New York.
GARNIER, T. {1929, 1918) Une Cite Industrielle: Etude Pour la Construction des
Viiles, Massin, Paris.
GIBSON, J.J. (1979) The Ecological Approach to Visual Perception, Houghton
Mifflin Co., Boston.
GIBSON, J.J. (1966) The Senses Considered as Perceptual Systems, Houghton
Mifflin Co., Boston.
HOWARD, E. (1965,1898) Garden Cities of To-morrow, M.I.T. Press, Cambridge.
LANG, J. (1980) The Built Environment and Social Behavior: Architectural
Determinism Reexamined, VIA (4) 146-153.
LE CORBUSIER (1971, 1924) The City of Tomorrow and Its Planning, trans. F.
Etchells (1929), M.I.T. Press, Cambridge.
LE CORBUSIER (1967, 1933) The Radiant City: Elements of a Doctrine of
Urbanism to be Used as the Basis of Our Machine-Age Civilization,
trans. P. Knight, E. Levieux, D. Coltman, Orion Press, New York.
LE CORBUSIER (1970a, 1961) A Talk to Students, Four Great Makers of Modern
Architecture: Gropius, Le Corbusier, Mies van der Rohe, Wright,
trans. C. Rieger, De Capo Press, New York, 168-171.
LE CORBUSIER (1970b, 1923) Towards a New Architecture, trans. F. Etchells
(1927) Praeger, New York.
LIPMAN, A. (1974) The Architectural Belief System and Social Behavior,
Designing for Human Behavior: Architecture and Behavioral Sciences,
eds. J. Lang et al., Dowden, Hutchinson and Ross, Inc., Stroudsburg,
23-30.
MANNHEIM, K. (1936,1929) Ideology and Utopia: An Introduction to the
Sociology of Knowledge, trans. L. Wirth and E. Shils., Harcourt Brace
Jovanovich, New York.
MORE, T. (1965,1516) Utopia, trans. P. Turner, Penguin Books, Harmondsworth.
OWEN, R. (1813) A New View of Society, Richard Taylor and Co., London.
REINER, T.A. (1963) The Place of the Ideal Community in Urban Planning,
University of Pennsylvania Press,-Philadelphia.
ROWE, C, KOETTER, F. (1978) Collage City, M.I.T. Press, Cambridge.
SANT'ELIA, A. (1914,1967) Messaggio, Theory and Design in the First Machine
Age, R. Banham, Praeger Publishers, New York, 128-130.
SHKLAR, J. (1965) The Political Theory of Utopia: From Melancholy
to Nostalgia, Daedalus (94) 367-381.
152 (METU JFA 1988) NESLİHAN T.DOSTOĞLU
SORIA Y MATA, A. (1968,1883) La Cuestion Social y la Ciudad Lineal, Arturo
Soria Y la Ciudad Lineal, eds. G.R. Collins and C.Flores, Revista de
Occidente, Madrid, 189-193.
SUSSKIND, L. (1974) Planning for New Towns : The Gap Between Theory and
Practice, The Community: Approaches and Applications, ed. M.P.
Effrat, The Free Press, New York, 291-310.
VIDLER, A. (1973) News from the Realm of No-Where Oppositions (1) 83-92.
WRIGHT, F.L. (1958) The Living City, New American Library, New York.
WRIGHT, F.L. (1957) A Testament, Horizon Press, New York.
ZEISEL, J. (1981) Inquiry by Design: Tools for Environment-Behavior Research,
Brooks and Cole Publishing Co., Monterey.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com