You are here

Home » Content

Eski Türkçede Patlamalı Diş Ünsüzleri*

Journal Name:

  • Dil Araştırmaları

Publication Year:

  • 2011
Author Name
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
1. Anlaut 1.0. Eski Türkçe anlautunun ötümlülük/ötümsüzlüğünü yeniden kurma denemesini ilk kez V. M. İlliç-Svitıç yapmıştı (İlliç-Svitıç 1963, İlliç-Svitıç 1965). Bu çalışmalarda şu varsayımlar öne çıkmaktadır: a) Eski ötümlü (ötümsüz) ünsüzler, Oğuz dillerinde sürekli ötümlü ünsüzleri, Sayan dillerinde sürekli ötümsüz ünsüzleri meydana getirdi; b) Bu gruplarda eski boğuk (güçlü, nefesle telaffuz edilen) ünsüzler ötümlülük/ötümsüzlüğün (yani güçlü-zayıf durumu) değişimini meydana getirdi; c) İkinci tipteki reflekslerin değişimi ise açıklanmamıştı.2 Anlautlu karşılaştırmanın geleneksel görüşü ise şöyledir: Oğuz ve Sayan dillerinde bu durum ikincildir ve ortaya çıkması ağızlar arasındaki etkileşimden dolayıdır. Fakat Altayca karşılaştırmalı örneklerin çoğaltılması durumunda, V. M. İlliç-Svitıç tarafından verilen örnekler aynı olmasa da, hakikaten Oğuz ve Sayan dillerindeki aykırılık birtakım genetik kökler barındırdırmaktadır. Kelime başı t/d ünsüzlerinin tam olarak açıklanması, reflekslerin karmaşık yapısının dağılımını tespit etmeye olanak verir.3 Aslında Oğuz dillerinde genel olarak üç türlü paralellik gözlemlenmektedir: a) TTk., Gag., Az., Trkm. d; b) TTk. Gag., Az., Trkm. t; c) TTk., Gag. t, Az., Trkm. d (sadece arka sıra sözcükler için). Sonuncusu, muhtemelen çağdaş Türk dilinde kelime başında nefesle telaffuz edilmeyen t ile başlayan türdeki kelimeleri içine almakta (Kondratyev 1976: 15) ve büyük bir ihtimalle, Eski Anadolu yazıtlarında bu kelimeler bilhassa şiddetle söylenmiş /-‘nin aracılığıyla yazılmaktaydı. Bunun dışında, Azerbaycan lehçesinde dV4x- pozisyonunda kelime başı d’nin düzenli sertleşmesi meydana gelmekte; edebî Türkmen lehçesinde Kıpçakçadan girmiş kelimelerdeki düzensiz sertleşmeler de karşımıza çıkmaktadır. Sayan dillerinde denklikler belirli oranda şu ikincil oluşum sırasında bozulmaktadır:
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon arastirmax-eski-turkcede-patlamali-dis-unsuzleri.pdf
  • 9
105-140
  • Turkish

REFERENCES

References: 

Abayev, V. İ. İstoriko-etimologiçeskiy slovar’ osetinskogo yazıka
[Oset Dilinin Tarihi-Etimolojik Sözlüğü], Moskova-Leningrad, 19581995.
C. I-V.
Amansırayev J. Türkmen dialektologiyası [Türkmen Dialektolojisi],
Aşkabat.
Biçeldey, K. A. Faringalizatsiya v tuvinskom yazıke [Tuva Dilinde
Faringalizalleşme], Moskova.
Dyaçkovski, N. D. Zvukovoy stroy yakutskogo yazıka. Ç. 1. Vokalizm.
Ç 2. Konsonatizm [Yakut Dilinin Ses Yapısı, C 1, Vokalizm, C 2,
Konsonantizm], Yakutsk, 1971, 1977.
Dıbo, A. V. Türk *t, *d // Slavistika. İndoyevropeistika. Nostratika
[Türkçe *t, *d// Slavistik. Hindoevpropeistik. Nostratik], Moskova.
Dıbo, A. V. Semantiçeskaya rekonstruktsiya v altayskoy etimologii
[Altay Etimolojisinde Semantik Rekonstruksiyonu], Moskova.
Dırenkova, N. P. Grammatika oyrotskogo yazıka [Oyrat Dilinin
Grameri], Moskova-Leningrad.
İlliç-Svitıç, V. M. “Altayskiye dental’nıye: t, d, 8” [Altaycanın diş
ünsüzleri: t, d, 8] Voprosı Yazıkoznaniya, 1963, N° 6.
İlliç-Svitıç, V. M. Altayskiye guttural’nıye: k 2, k g // Etimologiya
(Altayca gırtlaksı ünsüzler: k 2 , k , g // Etimoloji) - 1964. Moskova.
Kondrat’yev, V. N. Vvodnıy fonetiçeskiy kurs turetskogo yazıka [Türk
Dilinin Temel Fonetik Kursu], Leningrad.
Rassadin, V. İ. Fonetika i leksika tofalarskogo yazıka [Tofa Dilinin
Fonetiği ve Leksikolojisi], Ulan-Ude, 1971.
Rassadin, V. İ. Tofalarsko-russkiy, russko-tofalarskiy slovar ’ [Tofaca-
Rusça, Rusça-Tofaca Sözlük], İrkutsk.
Sravnitel’no-istoriçeskaya grammatika tyurkskih yazıkov:
Regional’nıye rekosntruktsii [Türk Dillerinin Tarihi Karşılaştırmalı
Grameri: Bölgesel Rekonstruksiyonlar], Moskova.
Sravnitel’nıy slovar’ tunguso-man’çjurskih yazıkov [Tunguzca-
Mançuca Dillerinin Karşılaştırmalı Sözlüğü], Leningrad, 1975-1977.
C. I-II.
Starostin, S. A. Altayskaya problema i prosihojdeniye yaponskogo
yazıka [Altay meselesi ve Japon Dilinin Doğuşu], Moskova.
Türkmen dilinin orfoepik sözlügü [Türkmen Dilinin Orfoepik
Sözlüğü], Aşkabat, 1978.
Fedotov, M. R. Etimologiçeskiy slovar’ çuvaşskogo yazıka, tt. 1-2
[Çuvaş Dilinin Etimolojik Sözlüğü, C. 1-2], Çeboksarı, 1996.
Sevortyan, E. V. Etimologiçeskiy slovar’ tyurkskih yazıkov [Türk
Dillerinin Etimolojik Sözlüğü], Moskova, 1980.
Bailey, H. W. Dictionary ofKhotan Saka. Cambridge etc., 1979.
Doerfer, G. Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen.
Wiesbaden, 1963. I; Wiesbaden, 1965. II; Wiesbaden, 1967. III.
Starostin, S. A., Dıbo, A. V., Mudrak, O. A. The etymologicaldictionary o f theAltaic languages. I - III. Leiden, Brill, 2003.
Clauson, G. An Etymological Dictionary o f PreThirteenth-Century
Turkish. Oxford, 1972.
1912 Gombocz, Z. Die bulgarisch-türkische Lehnwörter in der
ungarischenSprache. Helsinki, 1912 (MSFOu. XXX).
Ramstedt, G. J. Kalmückisches Wörterbuch. Helsinki, 1935.
A magyar nyelv törteneti-etimologiai szotâra. Budapest, 1967-1976.
I-III.
Rasanen M. Versuch eines etymologisches Wörterbuchs der
Türksprachen. Helsinki, 1969.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com